Софија, 19 декември 2025 (МИА/БТА) - Вистински капацитет за подготовка на текстил за повторна употреба и рециклирање веќе постои во Бугарија, изјави за БТА Сирма Желева, извршна директорка на Бугарската асоцијација за циркуларен текстил (BACT). Земјата управува со неколку професионални центри за сортирање со вкупен капацитет од над 35.000 тони годишно, со модерна опрема и тимови обучени сортирачи, чии вештини се клучни за ефикасноста на процесот.

Ова е веста, која денеска ја избра МИА од сервисот на Бугарската телеграфска агенција (БТА), согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка, кој предвидува секој ден националните информативни агенции на Северна Македонија и Бугарија да разменуваат по една вест, која ќе ја објават на својот интернет сајт без промени со изрично посочување и цитирање на партнерот како извор.

„Бугарија има и инфраструктура и експертиза за да даде „втор живот“ на значително поголема количина текстил. Главното ограничување денес не е недостатокот на капацитет, туку недоволното одделно собирање и недостатокот на јасна регулаторна рамка за насочување на бугарскиот текстилен отпад кон овие постоечки решенија“, истакна Сирма Велева во одговорите на прашањата за Директивата (ЕУ) 2025/1892, со која се воведуваат нови правила на ЕУ за намалување на отпадот од текстил и храна, за „EU Law BG“, рубриката на БТА што го претставува транспонирањето и спроведувањето на европското законодавство во Бугарија.

Собраниот текстил се подложува на детално рачно сортирање, при што облеката се одделува според видот, квалитетот и други индикатори и се проценува нејзината соодветност за повторна употреба - најеколошки начин за продолжување на животниот циклус на текстилните производи. Во зависност од квалитетот на влезната суровина, помеѓу 50 и 70 проценти од облеката може да се подготви за повторна употреба, прецизираше Желева. Текстилот што не е погоден за повторна употреба, но може да се рециклира, се одделува според видот на ткаенината и се користи за производство на индустриски крпи за чистење, влакна за нови производи или неткаени текстилни производи. Деловите што не можат да се рециклираат поради мешан состав или присуство на нетекстилни елементи се преработуваат за енергија.

Според BACT, во 2024 година, над 8.000 тони текстилен отпад, вклучувајќи го и производствениот отпад, биле собрани одделно во Бугарија. Во 2023 година, количините биле околу 6.500 тони, што укажува на зголемување и на собраните количини и на вклучувањето на јавноста, истакна Желева. Од текстилот собран преку контејнери за одвоено собирање, обично најмалку 70 проценти се подготвува за повторна употреба или се рециклира, при што повторната употреба останува приоритет со највисока еколошка вредност.

Според прелиминарните податоци, до крајот на септември 2025 година, собрани се над 6.000 тони текстил, што покажува дека граѓаните продолжуваат активно да ги користат постојните системи, и покрај економските и регулаторните тешкотии со кои се соочува секторот, додаде Желева.

„Сепак, важно е да се нагласи дека и покрај обврската на сите земји-членки на ЕУ од 1 јануари 2025 година да обезбедат одвоено собирање текстил на национално ниво, овој услов сè уште не е воведен во Бугарија. Не постои законска рамка што јасно би ги регулирала одговорностите, финансирањето и одржливото функционирање на одвоените системи за собирање текстил“, вели извршниот директор на BACT.

Според здружението, во Бугарија годишно се создаваат околу 100.000 тони текстилен отпад. Одвоено собраните количини претставуваат само околу 8 проценти од вкупниот волумен. „Ова значи дека над 90 проценти од текстилниот отпад продолжува да се отстранува во мешан отпад од домаќинствата и на крајот се депонира или гори, без можност за повторна употреба или рециклирање. Од перспектива на циркуларната економија, ова е сериозно трошење ресурси, бидејќи голем дел од овој текстил е погоден за повторна употреба или барем за преработка на материјали, односно погоден за преработка во суровини наместо да се фрла“, рече Сирма Желева.

Во пракса, системите што моментално се во функција се доброволни партнерства помеѓу компании вклучени во собирање и преработка на текстил и поединечни општини, без национална покриеност и без гарантиран долгорочен механизам за финансирање, исто така истакна таа.

„Во 2025 година, во услови на општа криза во секторот за повторна употреба и рециклирање на текстил во Европа, компаниите постојано ги алармираа општините и Министерството за животна средина и води дека без јасна регулатива и финансиска поддршка, овие системи не можат да бидат одржливи. Во некои помали општини, контејнерите за текстил беа отстранети. Сепак, значајно е што граѓаните веќе го сметаат одделното собирање текстил како неопходна услуга - по отстранувањето на контејнерите во голем број населби, започнаа истраги и сигнали од луѓето. Ова јасно покажува дека очекувањата на јавноста се поголеми од регулаторната рамка и дека е потребна законска интервенција за да се обезбеди одржливо, национално решение“, рече и Сирма Желева.

Според неа, на Бугарија во моментов ѝ недостасува јасна и сеопфатна регулаторна рамка што би ги дефинирала одговорностите и обврските на учесниците во однос на одделното собирање текстил. Ова ги става постојните системи, кои работат на доброволна основа, во сериозен ризик и го попречува нивниот развој и проширување на национално ниво, рече таа.

Според неа, клучниот чекор е воведување на принципот на проширена одговорност на производителот за текстил преку донесување посебен пропис, во согласност со Рамковната директива за отпад. Идната регулатива треба да постави јасни цели за одделно собирање, подготовка за повторна употреба и рециклирање, да воведе барања за квалитет, следливост и еколошки стандарди и да обезбеди транспарентност и еднаквост во управувањето со организациите за рециклирање.

За да биде овој пропис квалитативно подготвен, јавно дискутиран и правилно имплементиран, потребно е паралелно да се обезбеди законска јасност во однос на начинот на кој општините можат да финансираат одделни системи за собирање текстил до самото воведување на ROP, рече и Сирма Желева. Според неа, Бугарија веќе има компании со долгогодишно практично искуство, воспоставен капацитет, логистички мрежи и знаење во управувањето со текстилниот тек. „Наместо да се градат системи „од нула“, идната рамка за ROP треба да се темели на постојните решенија и работни модели, обезбедувајќи ја нивната финансиска одржливост и национална покриеност“, рече Сирма Желева, извршен директор на BACT.

Бугарското здружение за циркуларен текстил (BACT) ги обединува компаниите со акумулирана експертиза во областа на одделно собирање и преработка на текстилен отпад, нивна подготовка за повторна употреба и нивна пазарна имплементација како половна облека и обувки. Членови на организацијата се речиси 50 бугарски и меѓународни компании со долгогодишно искуство во секторот, кои се развиваат и во согласност со пазарните барања и најдобрите практики, и во согласност со принципите на одржливост и ефикасност на ресурсите. Компаниите имплементираат циркуларни бизнис модели во Бугарија повеќе од 25 години и успешно работат во други земји-членки на ЕУ. 

Медиумската информативна агенција овие текстови ги објавува во оригинална форма, согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка меѓу двете национални новински агенции МИА и БТА.

фото: БТА