13 maj 2025

Mosku Tajms

Perspektiva e negociatave të drejtpërdrejta midis Rusisë dhe Ukrainës për t'i dhënë fund luftës është rikthyer në tryezë pas disa javësh bisedimesh diplomatike.

Presidenti Vladimir Putin propozoi rifillimin e negociatave me Ukrainën në Stamboll të enjten, tre vjet pasi të dyja palët zhvilluan bisedime të pasuksesshme atje në javët e para të pushtimit.

Propozimi erdhi në përgjigje të një thirrjeje të mbështetur nga Perëndimi për një armëpushim 30-ditor, të cilën Moska ende nuk e ka pranuar.

Ndihmësi i Kremlinit, Juri Ushakov, tha të dielën se negociatat e reja në Stamboll duhet të marrin në konsideratë rezultatet e bisedimeve të Stambollit të vitit 2022, por edhe të pasqyrojnë situatën aktuale "në terren".

Qëndrimi i Kievit ndaj negociatave

Ukraina dhe aleatët e saj i kanë bërë thirrje Moskës të bjerë dakord për një armëpushim të plotë dhe pa kushte 30-ditor duke filluar nga e hëna. Ndërsa Kremlini nuk i është përgjigjur propozimit për armëpushim, Kievi tha se Rusia ka qëlluar mbi 100 dronë gjatë natës së së hënës.

Presidenti Volodimir Zelenski ka deklaruar se do ta "priste Putinin në Turqi të enjten. Personalisht".

"Ne nuk kemi absolutisht asnjë problem për t'u angazhuar në negociata - jemi të gatshëm për çdo format", tha Zelenski të dielën.

Ky pretendim shënon një ndryshim nga qëndrimi i mëparshëm i Zelenskit. Në vjeshtën e vitit 2022, ai nënshkroi një dekret që në fakt ndalonte negociatat me Putinin.

“Është e qartë se kjo është e pamundur me presidentin aktual rus. Ai nuk e kupton se çfarë është dinjiteti apo ndershmëria. Kjo është arsyeja pse ne jemi të hapur për dialog me Rusinë — por vetëm me një president tjetër rus”, tha udhëheqësi ukrainas në vitin 2022.

Kushtet e Moskës

Putini propozoi bisedime të drejtpërdrejta në Stamboll në një deklaratë në mesnatën e të shtunës, disa orë pasi Kievi dhe udhëheqësit e Francës, Gjermanisë, Britanisë dhe Polonisë i bënë thirrje Moskës të pranonte një armëpushim 30-ditor pa kushte ose të përballej me sanksione të reja.

Putin tha se ishte “i përkushtuar për negociata serioze me Ukrainën” dhe donte që bisedimet të “eliminonin shkaqet rrënjësore të konfliktit dhe të vendosnin një paqe afatgjatë”. Ai pretendoi se Moska nuk e kishte refuzuar kurrë dialogun me Kievin dhe se pala ukrainase i kishte ndërprerë negociatat në Stamboll në mars të vitit 2022.

Ai gjithashtu akuzoi mbështetësit perëndimorë të Ukrainës se duan të “vazhdojnë luftën me Rusinë” dhe kritikoi “ultimatumet” evropiane dhe “retorikën anti-ruse”.

Çfarë ishte në tryezë në Stamboll në vitin 2022?

Negociatorët rusë dhe ukrainas zhvilluan disa raunde bisedimesh të drejtpërdrejta në Stamboll në javët e para të luftës së vitit 2022, por bisedimet dështuan deri në maj.

Në tre vitet që kur Moska pushtoi Ukrainën, dhjetëra mijëra njerëz janë vrarë dhe miliona të tjerë janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre. Ushtria ruse kontrollon rreth një të pestën e vendit, përfshirë gadishullin e Krimesë, të aneksuar në vitin 2014.

Procesi i negociatave për paqe në vitin 2022 çoi në publikimin e një komunikate të përbashkët, por përfundoi pa një marrëveshje.

Sipas një draft-komunikate të Stambollit të vitit 2022, të parë nga Rojters, Ukraina do të pranonte neutralitet të përhershëm në këmbim të garancive ndërkombëtare të sigurisë nga pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të KB-së, si dhe vende të tjera, përfshirë Bjellorusinë, Kanadanë, Gjermaninë, Izraelin, Poloninë dhe Turqinë.

Ukraina pranoi përkohësisht të mos jetë neutrale ndaj armëve bërthamore dhe të heqë dorë nga anëtarësimi në NATO në këmbim të garancive të sigurisë. Kjo garanci do t’i detyronte Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj të shkonin në luftë direkt me Rusinë, nëse Rusia sulmon përsëri Ukrainën.

Sipas Rojtersit, drafti i vitit 2022 përfshinte gjithashtu dispozita për të lehtësuar pranimin e mundshëm të Ukrainës në BE, ndërsa Rusia kërkoi kufizime në aftësitë ushtarake të Ukrainës dhe shfuqizimin e legjislacionit që e konsideronte diskriminues ndaj folësve rusë.

Pse dështuan negociatat në Stamboll në vitin 2022?

Në maj të vitit 2022, Ukraina tha se negociatat midis Kievit dhe Moskës ishin pezulluar sepse "Rusia ende nuk i kupton pasojat e luftës". Në qershor 2022, Rusia konfirmoi se "gjithçka ka ndaluar" pasi Moska paraqiti një projekt-propozim në prill dhe Ukraina nuk iu përgjigj.

Zbulimi i vrasjeve masive të civilëve në periferi të Kievit, Buça, në fillim të prillit 2022 — që i atribuohet gjerësisht tërheqjes së forcave ruse, por që mohohet nga Moska si një “provokim” — shihet si një pikë kthese që prishi bisedimet e Stambollit, duke i bërë negociatat e mëtejshme politikisht të papranueshme për palën ukrainase.

Në një intervistë në nëntor 2023, David Arakhamia, i cili udhëhoqi delegacionin ukrainas në bisedimet e paqes të vitit 2022, pohoi se kryeministri i atëhershëm britanik Boris Xhonson e këshilloi Kievin të mos vazhdonte negociatat, duke sugjeruar në vend të kësaj që Ukraina "thjesht të vazhdonte luftën".

Sipas Arakhamias, zyrtarët ukrainas ishin gjithashtu të shqetësuar se Rusia mund të mos e respektonte marrëveshjen dhe ngurronin të vazhdonin me ndryshimet kushtetuese që do të rrezikonin aspiratat e vendit për t'u bashkuar me NATO-n - një pretendim që Zelenski më vonë e hodhi poshtë.

Zelenski tha këtë vit se negociatat e vitit 2022 kishin dështuar për shkak të "ultimatumeve" ruse - duke përfshirë një kërkesë për dorëheqjen e tij dhe një reduktim të ushtrisë ukrainase në 50,000 trupa.

Ndërkohë, Rusia tha në vitin 2022 se Ukraina po vendoste kushte për negociata me Moskën që ishin "jorealiste dhe të papërshtatshme".