Скопје, 24 март 2026 (МИА) - Институтот за меѓународни стратегиски и безбедносни студии (ИИССС) преку соопштение излезе со итни мерки за ублажување на инфлацијата предизвикана од енергетската криза и новонастанатите безбедносни ризици во Македонија, коешто МИА го пренесува во интегрална форма:

Ескалaцијата на нестабилноста во глобалните синџири на снабдување со енергија, посебно поврзана со состојбите во Персискиот заливот, започнува да се прелева во зголемени трошоци, инфлаторни притисоци и растечка економска неизвесност низ целата Европа, вклучително и на Западниот Балкан.

Македонија се соочува со комбинирани ризици: нестабилност на цените на енергијата, намалена куповна моќ на граѓаните и потенцијални секундарни безбедносни притисоци, вклучително и зголемени илегални миграциски текови и можни социјални тензии.

Без итна и координирана политичка акција, овие притисоци може да еволуираат кон поширок економски, политички и безбедносен предизвик во следните 3 до 6 месеци.

Главни ризици

-Забрзана инфлација: Растечките трошоци за енергија директно се прелеваат во цените на храната, транспортот и основните производи;

-Економско забавување: Зголемените оперативни трошоци за бизнисите ја намалуваат конкурентноста и растот;

-Ранливост на енергетското снабдување: Преголема изложеност на надворешни шокови без доволни заштитни механизми;

-Миграциски притисок: Потенцијално зголемување на транзитната миграција поради регионална нестабилност и економски шокови; и

-Социјални тензии: Намалениот животен стандард го зголемува незадоволството и внатрешниот притисок.

Итни мерки (0 до 30 дена)

-Активирање и проценка на националните енергетски резерви и механизмите за итно снабдување;

-Иницирање брза координација со регионалните партнери за споделување енергија и планирање итни сценарија;

-Воведување привремени, таргетирани субвенции за критичните сектори (транспорт, производство на храна, основни услуги); и

-Формирање владина оперативна група за следење на движењата на цените и нарушувањата во снабдувањето.

Краткорочни мерки (1 до 3 месеци)

-Диверзификација на краткорочните канали за набавка на енергија со цел намалување на зависноста;

-Имплементација на привремени механизми за стабилизација на цените на основните производи;

-Зајакнување на капацитетите за контрола на границите и следење на миграцијата во координација со регионалните актери; и

-Поддршка на клучните индустрии преку даночни олеснувања или оперативна поддршка со цел спречување на економското уназадување.

Стратегиска препорака

Воспоставување Регионален механизам за енергетска и економска координација на Западен Балкан (или барем во рамките на Отворен Балкан), насочен кон заеднички одговор на кризи, планирање на заеднички резерви и усогласено политичко делување со цел намалување на регионалната ранливост на надворешни шокови. Исто така, земјите од Западниот Балкан (или од Отворен Балкан) треба веднаш и заеднички да го активираат механизмот за цивилна заштита на ЕУ, со цел да се вклучат и кон заедничкиот европски одговор на кризата и тоа на сите нивоа на информирање, управување и одлучување.

Неуспехот да се дејствува во тековниот временски прозорец значително ќе ги зголеми и економските и политичките и безбедносните ранливости, преобразувајќи го надворешниот шок кој што може да се менаџира во сериозна внатрешна криза.

Фото: ИИССС