Shkup, 5 shkurt 2026 (MIA)

Renata PEPELUGOSKA

Pirja e duhanit shkakton pasoja edhe në sistemin nervor, më shpesh përmes dëmtimit të drejtpërdrejtë të strukturave vaskulare dhe shoqërohet edhe me shfaqjen e goditjeve në tru, thotë drejtori i Klinikës universitare për neurologji, dr. Jovan Bozhinovski në një intervistë për MIA-n.

Sipas tij, nikotina duhet të kalojë disa sekonda nga mushkëritë në tru. Ata që janë duhanpirës, ​​thekson ai, kanë një rrezik dukshëm më të lartë të sëmundjeve vaskulare dhe cerebrovaskulare, të cilat shpesh shfaqen në mënyrë akute, pra me shfaqjen e simptomave të shumta në një kohë shumë të shkurtër, siç janë humbja e funksionit të krahut dhe këmbës në njërën anë të trupit, marramendje, pamundësi për të qëndruar në këmbë, probleme me shikimin dhe disa pacientë me këto gjendje mund të humbasin plotësisht vetëdijen. Ai gjithashtu tregon pasojat e funksionit të dëmtuar vaskular i cili mund të zvogëlojë aftësinë e nervave për të mbajtur veten.

"Pavarësisht nëse një duhanpirës raporton se nuk ndihet ndryshe kur pi cigare, dihet se në ato momente enët e gjakut ngushtohen më shumë se duhet, presioni i gjakut rritet dhe rrahjet e zemrës përshpejtohen. Përveç të gjitha këtyre, duhanpirësit mund të përjetojnë edhe ankth kur kanë nevojë për një cigare, gjë që e ngarkon trupin me stres të panevojshëm fizik", thekson Dr. Bozhinovski.

Lidhur me fillimin e pirjes së duhanit në moshë të re, pra gjatë pubertetit, ai thotë se kjo çon në pasoja veçanërisht më të mëdha.

"Nëse një fëmijë nuk ka mbaruar me rritjen e tij dhe pi duhan, ai mund të përjetojë shtat më të shkurtër, probleme me frymëmarrjen dhe në afatmesëm dhe afatgjatë gjithçka që përmendëm më parë. Rreziku i kancerit të mushkërive është veçanërisht i lartë tek duhanpirësit që kanë filluar në moshë të re. Ndikimi në sistemin nervor qendror është i pafavorshëm, veçanërisht gjatë zhvillimit të tij, gjatë të cilit zhvillohet një sëmundje varësie, e cila mund të ndikojë në zhvillimin e fëmijës në segmente të shumta dhe ta kufizojë atë. Disa nga këto pasoja vërehen edhe tek fëmijët që nuk janë duhanpirës, ​​por janë vazhdimisht të ekspozuar ndaj tymit të cigares", thekson dr. Bozhinovski.

Cili është mendimi juaj në lidhje me propozim- ligjin për mbrojtjen nga pirja e duhanit dhe sa ndikon pirja e duhanit në shfaqjen e disa llojeve të kancerit të sistemit nervor qendror (truri dhe palca kurrizore), periferik dhe autonom?

Vlerësoj se ky ligj më në fund adreson produktet e parregulluara, të cilat kohët e fundit janë bërë të disponueshme në rajonin tonë. Tani kemi mundësinë të modernizojmë zgjidhjen ekzistuese ligjore dhe sigurisht që kjo është një fazë ku duhet të dëgjohen mendimet e të gjithë të interesuarve. Nga pozicioni i një mjeku, mund të them se pirja e duhanit është një dukuri që çon në disa probleme për shëndetin e vetë duhanpirësit, por edhe të atyre përreth tij. Nga pikëpamja e shëndetit publik, pirja e duhanit është një nga faktorët më të zakonshëm të rrezikut për shumë sëmundje që mund të parandalohen. Arsyeja për këtë sjellje dhe dukuri është marrja e nikotinës, e cila mund të krijojë varësi në një kohë të shkurtër, pra nevoja për ta përdorur atë përsëri. Megjithatë, në 10 vitet e fundit, produkte të tjera që përmbajnë nikotinë janë bërë të njohura dhe mund të krijojnë një varësi të ngjashme me atë të duhanpirësve dhe nuk përjashtohet që kjo shprehi të jetë një "derë hyrëse" për zhvillimin e varësisë së vërtetë nga nikotina, pra varësisë nga cigaret. Këto mund të jenë produkte djegieje të parimeve të ndryshme ose formulimeve të tjera, siç janë qeset dhe flasterët. Kështu, ekziston një nevojë e qartë që zgjidhja aktuale ligjore të jetë në hap me kohën dhe këto fenomene.

Sa i përket pirjes së duhanit dhe sëmundjeve, kjo shprehi mund të çojë në disa pasoja. Më të hershmet dhe më të lehtat për t’u zhvilluar janë pasojat në sistemin vaskular dhe atë të frymëmarrjes, me dëmtime të arterieve dhe venave, përshpejtim të proceseve të aterosklerozës, si dhe ndërlikime të tjera të mëvonshme, siç janë stenozat, trombozat etj. Sistemi i frymëmarrjes gjithashtu vuan nga efekti irritues dhe tek pacientët që tashmë kanë probleme me sëmundje të tjera të frymëmarrjes, mund të përkeqësojë shëndetin e tyre në një kohë të shkurtër. Në planin afatgjatë, pirja e duhanit mund të çojë edhe në shfaqjen e kancerit, më shpesh të mushkërive, fshikëzës dhe indeve të tjera. Pirja e duhanit shkakton gjithashtu pasoja në sistemin nervor, më shpesh përmes dëmtimit të drejtpërdrejtë të strukturave vaskulare, dhe shoqërohet edhe me shfaqjen e goditjeve në tru.

Në cilat sëmundje të tjera të sistemit nervor është vërtetuar lidhja me pirjen e duhanit dhe me çfarë simptomash vijnë pacientët që konsumojnë duhan në Klinikën e neurologjisë?

Meqenëse kemi përmendur disa sëmundje dhe këtë shprehi, mund të flasim pak për ato sëmundje. Klinika e neurologjisë është e fokusuar në zbulimin dhe trajtimin e sëmundjeve neurologjike, ku gjenden gjithashtu sëmundjet vaskulare dhe cerebrovaskulare në një pjesë të madhe. Zakonisht, ata që janë duhanpirës kanë një rrezik dukshëm më të lartë për këto sëmundje, të cilat shpesh shfaqen në mënyrë akute, d.m.th. me shfaqjen e simptomave të shumta në një kohë shumë të shkurtër, siç janë humbja e funksionit të krahut dhe këmbës në njërën anë të trupit, marramendje, pamundësi për të qëndruar në këmbë, probleme me shikimin dhe disa pacientë me këto gjendje mund të humbasin plotësisht vetëdijen. Ka edhe sëmundje të tjera neurologjike, ku pirja e duhanit mund të haset si një faktor rreziku dhe ato shpesh janë pasoja të funksionit të dëmtuar vaskular, të cilat mund të zvogëlojnë aftësinë e nervave për të mbajtur veten.

A mund të trajtohen sëmundjet e sistemit nervor dhe çfarë përfshin trajtimi?

Ekzistojnë sëmundje të ndryshme të sistemit nervor, të cilat mund të manifestohen në një kohë të shkurtër, ose të tregojnë një zhvillim gradual të simptomave. Duke filluar nga dhimbjet e kokës, të cilat janë arsyeja më e zakonshme për të vizituar një neurolog, deri te gjendjet më serioze, ekziston një mënyrë për t'i zbuluar dhe trajtuar ato. Ndonjëherë këto janë sëmundje që kanë lënë dëme të pariparueshme, por prapëseprapë ka trajtime që mund të lehtësojnë një simptomë, siç është dhimbja, ose disi të ndikojnë pozitivisht në mënyrën e jetesës së pacientit. Trajtimi është i mundur në disa mënyra të ndryshme, varësisht nga gjendja, përmes masave të ndryshme, nga monitorimi aktiv i gjendjes, aplikimi i terapisë farmakologjike, masat për rehabilitimin e hershëm fizik, dhe në disa skenarë, pacientët trajtohen edhe kirurgjikalisht nga neurokirurgët e tyre. Përveç kësaj, disa nga pacientët me gjendje më serioze mbahen edhe për trajtim spitalor, i cili përfshin disa masa me të cilat pacienti monitorohet dhe trajtohet.

Nikotina arrin në tru vetëm për disa sekonda dhe mund të dëmtojë të menduarit dhe të shkaktojë emocione negative. Çfarë ndodh në tru gjatë ekspozimit të përditshëm ndaj nikotinës?

Pra, më shpesh thuhet se nikotina arrin në tru për disa sekonda nga mushkëritë. Efektet e nikotinës janë të ndryshme tek njerëzit që nuk e konsumojnë nikotinën dhe tek njerëzit që e konsumojnë atë. Në të parën, mund të shfaqen edhe simptoma të paqëndrueshmërisë dhe marramendjes, ose ftohtësi në duar dhe këmbë, të cilat zhduken shpejt. Në të dytën, efektet e nikotinës shpesh nuk "përjetohen", d.m.th. pacientët e bëjnë këtë nga shprehia, d.m.th. nga varësia, por kjo nuk do të thotë që trupi i tyre nuk është i ekspozuar ndaj stresit. Kështu, pavarësisht nëse një duhanpirës raporton se nuk ndihet ndryshe kur pi një cigare, dihet ende se në ato momente enët e gjakut ngushtohen më shumë seç duhet, presioni i gjakut rritet dhe rrahjet e zemrës përshpejtohen. Përveç të gjitha këtyre, duhanpirësit mund të përjetojnë edhe ankth kur kanë nevojë për duhan, gjë që e ngarkon më tej trupin me stres të panevojshëm fizik.

Sipas një studimi, 40 për qind e të rinjve konsumojnë duhan, ndërsa cigaren e parë e ndezin në moshën 13 vjeç. Çfarë ndryshimesh krijohen në zhvillimin e trurit dhe funksioneve të tyre njohëse?

Fillimi i kësaj shprehie në një moshë të re, pra gjatë pubertetit, çon në pasoja veçanërisht më të mëdha. Nëse një fëmijë nuk ka mbaruar me rritjen e tij dhe pi duhan, ai mund të përjetojë shtat më të shkurtër, probleme me frymëmarrjen dhe në afatmesëm dhe afatgjatë. Rreziku i kancerit të mushkërive është veçanërisht i lartë tek duhanpirësit që kanë filluar në moshë të re. Ndikimi në sistemin nervor qendror është i pafavorshëm, veçanërisht gjatë zhvillimit të tij, gjatë të cilit zhvillohet një sëmundje varësie që mund të ndikojë në zhvillimin e fëmijës në segmente të shumta dhe ta kufizojë atë. Disa nga këto pasoja vërehen edhe tek fëmijët që nuk janë duhanpirës, ​​por janë vazhdimisht të ekspozuar ndaj tymit të cigareve.

Sa shpesh në Klinikë ka raste helmimi të shkaktuara nga doza të tepërta të nikotinës dhe pas trajtimit a vazhdojnë këta persona të pinë cigare?

Nikotinizmi akut, pra helmimi nga nikotina, është një gjendje që është në fushën e toksikologjisë, ku trajtohen pasojat e këtij fenomeni specifik. Duhanpirësit prej kohësh tregojnë një tolerancë të lartë ndaj nikotinës dhe janë në gjendje të pinë tre pako në ditë pa përjetuar asnjë simptomë. Megjithatë, nëse një sasi e tillë nikotine gëlltitet nga dikush që nuk është duhanpirës në një kohë të shkurtër, mund të shfaqen edhe simptoma të helmimit nga nikotina. Dihet që nikotina në formulime të lëngshme, nëse derdhet në lëkurë, mund të absorbohet në trup dhe mund të krijohen kushte për helmim nga nikotina. Helmimi nga nikotina mund të jetë një gjendje që mund të përshkallëzohet dhe të bëhet e pafavorshme, duke filluar nga marramendja, të përzierat dhe të vjellat, deri te palpitacionet, dridhjet e muskujve, presioni i lartë i gjakut, etj. dhe mund të kërkojë trajtim spitalor afatshkurtër.

A shkakton lënia e duhanit ndonjë ndryshim dhe sa kohë qëndron nikotina në trup?

Lënia e duhanit mund të shkaktojë ndryshime të hershme, si dhe ndryshime të favorshme afatgjate. Disa nga ata që e lënë fillimisht mund të kenë vështirësi, nervozizëm dhe nevojë për të ndezur një cigare, por pas një kohe, le të themi disa javësh, kjo gjendje lehtësohet. Ajo që mund të ndodhë në afatmesëm dhe afatgjatë është që pacientët të përjetojnë më shumë përmirësime, të tilla si frymëmarrje më e lehtë, lëvizshmëri më e lehtë ose rritje të qëndrueshmërisë fizike. Dihet gjithashtu se njerëzit që e kanë lënë duhanin, megjithatë, kanë një shans më të ulët për të zhvilluar kancer të mushkërive krahasuar me ata që kanë mbetur duhanpirës, ​​dhe ky ndryshim është duke u rritur, veçanërisht midis atyre që e kanë lënë duhanin në 10 vitet e fundit. 

Cili është mesazhi juaj për duhanpirësit? A duhet ta lënë duhanin gradualisht apo menjëherë?

Ka disa mënyra për të lënë duhanin. Mund të jetë e papritur ose graduale, por pavarësisht kësaj, të gjithë duhet të përpiqen të gjejnë recetën e tyre. Nëse mendoni se nuk mund ta bëni vetë, ose keni provuar ta lini disa herë, por pa sukses të qartë, atëherë mund t'u drejtoheni profesionistëve për ndihmë. Pra, ekzistojnë disa lloje trajtimesh, nën drejtimin e psikiatërve specialistë, të cilët mund t'ju ndihmojnë të lini duhanin.

Foto: Darko Popov