Софија, 20 февруари 2026 (МИА/БТА) - Искористувањето на вишокот, но исправна храна треба да биде приоритет – како за намалување на расипништвото, така и како социјална политика, изјави за БТА извршниот директор на Бугарската банка за храна (БХБ) Цанка Миланова. Разговорот со неа е спроведен во рамките на иницијатива, поддржана од Европскиот парламент и посветена на примената на европското законодавство во Бугарија.

Ова е веста, која денеска ја избра МИА од сервисот на Бугарската телеграфска агенција (БТА), согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка, кој предвидува секој ден националните информативни агенции на Северна Македонија и Бугарија да разменуваат по една вест, која ќе ја објават на својот интернет сајт без промени со изрично посочување и цитирање на партнерот како извор.

Во интервју Миланова коментира проблеми, поврзани со можностите за намалување на прехранбените отпадоци, со оглед на новите правила, усвоени во септември 2025 г. од Европскиот парламент, кои целат кон изградба на поодржлива и кружна економија. Според одлуката на Европарламентот до 2030 г. државите членки ќе треба да ги намалат прехранбените отпадоци, генерирани од домаќинствата, трговците на мало и рестораните за 30 проценти во споредба со нивоата од 2021 – 2023 г. Тие исто така ќе треба да ги намалат за 10 проценти отпадоците, генерирани од преработката и производството на храна. Бугарија треба да го ажурира своето законодавство до јуни 2027 година.

Според Миланова, усвојувањето на директивата е „очекуван чекор“ по години препораки и поттикнувачки мерки од страна на Европската комисија. За жал, последните податоци на Евростат покажуваат задржување, а на места и лесно зголемување на расипништвото со храна во ЕУ, и покрај сите досегашни политики, посочи таа. Според нејзините зборови, во изминатите години не бил обезбеден потребниот финансиски ресурс за реални мерки со забележителен резултат, што ја става под сомнеж ефикасноста на досегашниот пристап.

Таа истакна дека до моментот не е познато да е формирана работна група за ажурирање на бугарското законодавство во врска со директивата. Ова го потврдија за БТА и од Министерството за земјоделство и храна и од Министерството за животна средина и води. Од МЖСВ дополнија дека овој процес претстои.

Во сила до 2026 г. останува Националната програма за намалување на расипништвото и загубата на храна, усвоена од Министерството за земјоделство и храна, но според БХБ во последните години темата била запоставувана, вклучително и со неподнесување на актуелни податоци до Евростат. Во објавените во октомври 2025 г. збирни податоци, Бугарија фигурирала со информации од 2022 г., наместо со поактуелни податоци, посочи Миланова.

Бугарската банка за храна изјавува подготвеност да учествува во изработката на националните мерки. Организацијата има висока експертиза во областа на намалување на расипништвото и справување со вишокот и во тоа својство обично учествува во различни работни групи по проблемот, назначувани по иницијатива на Министерството за земјоделство и храна, додаде Миланова.

Според нејзините зборови, недостатокот на наменско финансирање за реални мерки го става под прашање постигнувањето на амбициозните цели. Ако не бидат предвидени буџети и функционални инструменти, за многу држави проблемот со расипништвото на храна нема да се претвори во реален приоритет, коментира Миланова. Според неа во Бугарија не се преземени долгорочни инвестиции во системски решенија како банките на храна, што ги ограничува можностите за одржлив резултат.

По податоци на БХБ само во прехранбената индустрија кај нас годишно се расфрлаат над 340 000 тони храна. Овој ресурс би можел да обезбеди нормална исхрана на сите луѓе во ризик од сиромаштија во земјата, посочува Миланова. Според нејзините зборови над 1,5 милиони Бугари се со ниски или без приходи и би можеле да бидат поддржани преку ефикасно искористување на вишоците.

Миланова ја нагласува потребата да се прави јасна разлика меѓу „вишок од храна“ – исправни производи кои можат да бидат прераспределени во рок на траење, и „прехранбен отпад“, кој веќе го изгубил својот потенцијал да биде користен за социјални цели. Според неа превенцијата преку навремено прераспределување е клучна мерка, која носи истовремено социјален и еколошки ефект.

Основана во 2012 г., Бугарската банка за храна обезбедила донирана храна во вредност од над 15 милиони лева, при што годишно помага на над 80 000 луѓе во целата земја. Од своето основање досега организацијата поддржала повеќе од 340 000 лица на кои им е потребна помош преку мрежа од над 140 партнерски организации и над 280 социјални програми. Во 2025 г. БХБ спасила од расипништво близу 486 000 кг храна во вредност од околу 4 милиони лева. По податоци на организацијата секој дониран 1 лев за нејзината дејност обезбедува храна во вредност од минимум 10 лева.

Дејноста за банки за храна е регулирана во Законот за храна и во специјална уредба, но според Миланова до моментот не биле предвидени државни средства за изградба и одржување на потребната логистичка инфраструктура – складишта, опрема, софтвер и транспорт. Организацијата функционира главно преку донации од приватни лица и компании, а во нејзината работа годишно се вклучуваат над 200 волонтери, кои му помагаат на тимот од петмина вработени.

БХБ работи со претходно оценети социјални институции и невладини организации кои применуваат јасни критериуми за избор на оние на кои им е потребна помош. Низ годините организацијата придонела и за воведување на нулта стапка на ДДВ на донациите на храна како поттикнувачка мерка за бизнисот.

______________________________________________________________________________________________________________________________

Медиумската информативна агенција овие текстови ги објавува во оригинална форма, согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка меѓу двете национални новински агенции МИА и БТА.