Shkup, 15 prill 2026 (MIA) - Përfaqësuesit e autoriteteve lokale nga Kemnici (Gjermani), Gorica (Itali) dhe Nova Gorica (Slloveni) sot qëndrojnë në Shkup, ku së bashku me Qytetin e Shkupit realizojnë një sërë aktivitetesh kushtuar shkëmbimit të përvojave në lidhje me titullin Metropola evropiane e kKulturës, të cilin Shkupi do ta mbajë në vitin 2028. Fjalimi zyrtar u mbajt në "Jurop haus", ku folën zëvendës-shefi i Delegacionit të BE-së Ben Nupnau, Kryetari i Komunës së Shkupit, Orce Gjorgjievski, kryetarët e Nova Goricës dhe Goricës - Samo Turell dhe Rodollfo Ziberna, si dhe përfaqësuesja e Kemnicit, Motropola evropiane e kulturës, Xhozefin Hage.

"Si kryetar i Qytetit të Shkupit, jam nikoqir i tre kolegëve të mi. Të gjithë kanë përvojë me qytete metropola të kulturës, diçka që ne e kemi në vitin 2028. Një nga sfidat e para, pasi u bëra kryetar komune pak më shumë se pesë muaj më parë, ishte pikërisht ky proces, ku kishim gjendje stagnimi. Falë ekipit të mirë, Ministrisë së Kulturës dhe mbështetjes së Qeverisë, dhe natyrisht, mbi të gjitha, euroambasadorit Rokas dhe delegacionit evropian, ne tashmë i kemi tejkaluar gradualisht sfidat dhe tashmë jemi në një fazë ku kemi përgatitje serioze për këto çështje. Kolegët e mi, të cilët sot janë mysafirë në Qytetin e Shkupit, do të mund të mi përcjellin përvojat e tyre edhe mua si kryetar qyteti, por edhe tek i gjithë ekipi i përfshirë në të gjithë procesin. Të gjitha sfidat që i kanë pasur gjatë proceseve kur po zhvilloheshin në qytetet e tyre do t'i ndajnë me ne, në mënyrë që sa më lehtë ne t'i qasemi gjithë kësaj", tha Gjorgjievski.

Ai theksoi se me këtë projekt do të ketë bashkim si të Qytetit të Shkupit, ashtu edhe të banorëve të Shkupit, ndërsa pret edhe rritje të numrit të turistëve.

"Qyteti është multietnik dhe mënyra e vetme për t'i bashkuar të gjithë është ose përmes kulturës ose përmes sportit. Kjo është një mundësi reale përmes kulturës për të bashkuar të gjithë njerëzit këtu në Shkup. Nga njëra anë, ky është dimensioni i të gjithë procesit. Ajo që do të jenë të gjitha projektet infrastrukturore që i planifikojmë në kuadër të procesit, e që është rikonstruksioni i Kalasë, meqë shumica e ngjarjeve do të mbahen në Kala. Çarshia e vjetër e Shkupit, e cila dje, falë mbështetjes së Ministrisë së Kulturës, filloi të rikonstruktohet. Akuadukti, një vend që është simbol i vërtetë i qytetit të Shkupit, është një raritet në Evropë, që të kemi një monument të tillë. Ai do të shndërrohet në skenë verore, arenë verore që do të jetë tërheqëse si për njerëzit e Shkupit ashtu edhe për njerëzit e vendit, por edhe për njerëzit e Evropës që të mund ta vizitojnë", theksoi Gjorgjievski.

Ai bëri të ditur se një nga objektet më kapitale në Qytetin e Shkupit do të jetë Posta e vjetër, për të cilën, siç tha, janë në procedurë me Qeverinë për ta marrë përsipër, dhe planifikohet që ajo të shndërrohet në hab rinor, por edhe simbol i Shkupit – Qytet metropolë e kulturës.

"Nëse tërheqim një paralele se si dukej Shkupi vitin e kaluar në këtë kohë, do të kujtoni se Shkupi dukej si xhungël. Nga njëra anë, nuk mirëmbahej, bregu i lumit ishte në gjendje katastrofale të keqe. Sot pasqyra nuk është e tillë. Sot është krenari për të gjithë banorët e Shkupit. Sot pata mundësinë nga ura "Kala" t'u prezantoj mysafirëve të mi bregun e lumit dhe vërtet duket shumë bukur. Po, ende kemi disa vështirësi në disa nga ndërmarrjet publike, por nëse është përmirësuar – pasqyra është përmirësuar seriozisht, vuri në dukje ai.

Gjorgjievski përkujtoi se procedura për prokurimin e 100 autobusëve për Qytetin e Shkupit dhe 50 për brendësinë e vendit, si dhe 40 kamionë të rinj për higjienë komunale, tashmë është në fazën e evaluimit.

"Qyteti është stabilizuar, nuk i detyrohemi më askujt asgjë. Në llogarinë e Qytetit të Shkupit, vazhdimisht kemi nga katër deri në gjashtë milionë euro. Projektet kapitale që u frenuan vite me radhë – një prej tyre ishte Momin Potoku. Unë kam publikuar tashmë në media, por edhe në një seancë të Këshillit, marrëdhëniet tona pronësore-juridike na janë zgjidhur plotësisht atje dhe intensiteti i ndërtimit është rritur seriozisht. Javën e ardhshme do të vazhdojmë aktivitetet ndërtimore, duke përfunduar përfundimisht Bulevardin Boris Trajkovski në Kisella Vodë, një problem prej dekadash për qytetarët. Javën pas kësaj, tashmë jemi duke u përgatitur për "Ljubljanska", urën, por edhe shumë projekte të tjera", tha ai.

Lidhur me kulturën, Gjorgjievski theksoi se kompanitë me përgjegjësi shoqërore kanë ndihmuar gjatë periudhës së kaluar, duke përmendur se një nga ato projekte ishte ndriçimi i Urës së Gurit, për të cilën siguruan mjete përmes asociacionit turk MATTO.

"Për njëzet vjet ju e dini se nuk është ndriçuar siç duhet, ndërsa është një nga simbolet kryesore të kryeqytetit. Gjithashtu, kompanitë me përgjegjësi shoqërore do të përfshihen në procesin e rekonstruksionit të Kalasë së Shkupit. Dëshiroj të theksoj, ekskluzivisht, se përmes MATTO-s sigurohet projekti për Kinemanë e qytetit. Ne jemi tashmë në procedurë. Kemi mjete të veçanta nga buxheti i Qytetit të Shkupit. Mendoj se është shpallur procedura e tenderit, nëse nuk gaboj, ose do të jetë në ditët në vijim, për rikonstruksionin e objekteve kulturore. Një prej tyre do të jetë kinemaja "Milenium", e cila shpresoj të vihet në punë deri në shtator. Ky është një afat i mirë, duke marrë parasysh se nuk funksionoi për vite me radhë. Ju e dini që atje ka pasur kushte të papërshtatshme, madje edhe dukuri devijante, vuri në dukje ai.

Gjorgjievski përkujtoi gjithashtu se edhe Kopshti Zoologjik ishte në rikonstruksion dhe shumë prej vendbanimeve janë duke u rikonstruktuar. Theksoi se Qyteti është i konsoliduar financiarisht dhe se janë shlyer 50 milionë euro borxhe në pak më shumë se pesë muaj.

Ben Nupnau në fjalën e tij tha se metropolet evropiane të kulturës sjellin përfitime kulturore, ekonomike dhe strategjike, jo vetëm për atë vit, por edhe shumë më vonë.

"Zakonisht këto qytete sigurojnë mjete, tërheqin investime, krijojnë interes dhe vëmendje për programin dhe qytetin si destinacion. Si rezultat, ato kanë rritje të konsiderueshme të numrit të turistëve, gjë që sigurisht kontribuon në përmirësimin e reputacionit të qytetit. Qytetet gjithashtu arrijnë të rinovojnë vendet kulturore, të krijojnë vende të reja kulturore, të mbështesin artistët vendorë, e ky është gjithashtu plani edhe për Shkupin. Siç thamë edhe më parë, të gjitha janë aspekte të përhershme që forcojnë ekosistemin kulturor", tha Nupnau.

Sipas tij, ky rol i rëndësishëm përmirëson partneritetin me qytetet, institucionet dhe artistët e tjerë evropianë, prandaj sigurisht që është mundësi për të angazhuar drejtpërdrejt qytetarët përmes pjesëmarrjes së tyre në ngjarje, vullnetarizmit dhe përfshirjes aktive.

"Sigurisht, kjo çon në zhvillimin e krenarisë dhe ndjenjës së përkatësisë. Iniciativa nuk ka të bëjë vetëm me kulturën – ajo është mjet strategjik për transformimin e qytetit, për zhvillimin e infrastrukturës dhe mjet për të nxitur ekonominë, për të forcuar identitetin dhe për t'u lidhur më thellë me Evropën. Shkupi do të vendoset në hartën e qyteteve evropiane të kulturës dhe do të gëzojë këtë rol, e të gjitha investimet e bëra në vitin 2028 do të kthehen në të ardhmen", theksoi Nupnau.

Kryetari i Nova Goricës, Samo Turell, tha se së bashku me mikun e tij, kryetarin e Goricës, Radolfo Ziberna, si metropole të para ndërkufitare evropiane të kulturës, kanë funksionuar nën sloganin “Të qenët pa kufij”.

"Rajoni ynë me të vërtetë kaloi një shekull të 20-të shumë të vështirë. Ne kishim të gjitha llojet e luftërave shkatërruese që kaluan nëpër dy qytetet tona, nëpër komunitetet tona, ku kufiri, i cili u vendos pas Luftës së Dytë Botërore, praktikisht i ndau komunitetet në dy vende të ndryshme, fjalë për fjalë ndanë të afërmit, miqtë, dhe në një rast ndau edhe varrezat në gjysmë. Kështu që as të vdekurit nuk kishin paqe për t'u varrosur rehat. Mirëpo, përkundër gjithë kësaj, arritëm të shkruajmë një histori që merr parasysh të gjithë këtë të kaluar, por kryesisht u fokusua në të ardhmen", tha ai.

Ai theksoi se ky program ka përdorur kulturën, ku madje edhe dallimet midis gjuhëve nuk janë pengesë – për të fuqizuar njerëzit, ata që 40 vjet më parë po përpiqeshin të bashkëpunojnë, të forcojnë lidhjet përtej kufirit, të ndërtojnë hapësira të reja, sërish të ndërtojnë sheshe, edhe Sheshin Evropa, edhe në pjesën sllovene, dhe sërish të ndërtojnë pjesën e qytetit që është i përbashkët.

"U përpoqëm t'ua kthejmë jetën në disa pjesë të qytetit që mbetën të harruara. Një pjesë e hekurudhës u harrua dhe ne praktikisht ndërtuam një pjesë të re të qytetit ku mund të shkosh, të ecësh, të dëgjosh gjuhë si italishtja, sllovenishtja e madje edhe gjermanishtja, ku njerëzit takohen për të planifikuar projekte të ardhshme bashkëpunimi", tha ai.

Turelli tha se ky ka qenë një vit intensiv që bashkoi dy komunitete në një vend, që janë bashkuar jo për të harruar të kaluarën, por për t'u përqëndruar në të ardhmen.

"Kemi shumë ngjashmëri me Shkupin, shumë sfida me të cilat na është dashur të përballemi, dhe jemi këtu për të mbështetur Shkupin, për të ofruar ekspertizën tonë, për të ndarë përvojat tona dhe për t'ju thënë se çfarë kemi bërë gabim në Nova Goricë, ku kemi dështuar, në mënyrë që të mos kaloni të njëjtat vështirësi. Jemi këtu për të të ndihmuar. Gjithashtu, në të ardhmen mbetemi të hapur për të forcuar lidhjet tona, ndoshta për të diskutuar disa shkëmbime kulturore. Pasi një herë të bëhesh qytet evropian i kulturës, mbetesh përgjithmonë i tillë", tha Turelli.

Ai i porositi autoritetet e Shkupit të përpiqen të planifikojnë se çfarë do të mbetet pas vitit 2028, sepse, sipas tij, është një nga qëllimet dhe fokusi më i rëndësishëm i të gjithë projektit.

"Inkurajoj – për mua, qyteti evropian e kulturës nuk është vetëm projekt, nuk është diçka që ndodh në një vit, por është proces. Dhe sapo të fillojë ky proces, duhet të zgjasë shumë, shumë dekada në të ardhmen, sepse mund t'ju themi nga përvoja jonë se kultura është me të vërtetë një mjet me të cilin stimulohet zhvillimi, me të cilin stimulohet rritja ekonomike. Më e rëndësishmja se gjithçka, megjithatë, ajo lidh njerëzit, mundëson miqësi të reja dhe forcon miqësitë e vjetra", konkludoi Turelli.

Pas pjesës zyrtare, u mbajt punëtori teknike, në të cilën përfaqësuesit e metropoleve evropiane të kulturës për vitin 2025 ndanë përvojat dhe praktikat e tyre të mira me ekipin organizativ "Shkupi 2028".

Vizita do të përmbyllet me hapjen e ekspozitës "Frymëzimi" në Muzeun e Qytetit të Shkupit, e cila përmban fotografi të metropoleve evropiane të kulturës për vitin 2025. Ekspozita do të jetë e hapur për publikun, pa pagesë, nga 15 deri më 26 prill të këtij viti. 

Foto: MIA