Софија, 29 јануари 2026 (МИА/БТА) - Со разговорите што ги организира БТА, се обидуваме да го воскреснеме знаењето од славната страница на Априлското востание, како дел од бугарската историја. Ова го рече генералниот директор на Бугарската телеграфска агенција, Кирил Валчев, кој отвори конференција на тема „150 години од Априлското востание - 1876 година“ во прес-клубот на Агенцијата во Враца.

Ова е веста, која денеска ја избра МИА од сервисот на Бугарската телеграфска агенција (БТА), согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка, кој предвидува секој ден националните информативни агенции на Северна Македонија и Бугарија да разменуваат по една вест, која ќе ја објават на својот интернет сајт без промени со изрично посочување и цитирање на партнерот како извор.

Врачкиот епископ Софрониј, автор на првата печатена книга на нов бугарски јазик - збирката „Неделник“, вели дека „народ без знаење е народ без иднина“. Затоа, знаењето е повредно од секое богатство, дури и од најголемото тракиско богатство - Рогозенското богатство, кое го чува Регионалниот историски музеј во Враца, наречен и „Град на богатствата“, рече Валчев.

Валчев објасни дека денешниот разговор во Враца е прв од оние што БТА ќе ги организира секој месец од јануари до април 2026 година. Тие ќе се одржат во националните прес-клубови на националната новинска агенција на Бугарија во центрите на четирите револуционерни области на востанието - Велико Трново, Сливен, Враца и Панаѓуриште. „Уште во декември започнавме со разговор во Националниот прес-клуб на БТА во Русе за да ја одбележиме одлуката донесена во 1875 година од страна на Ѓурѓевскиот револуционерен комитет за прогласување на востанието, а пред тоа положивме цвеќе во Ѓурѓу на спомен-плочите на местата каде што се состана комитетот и каде што одредот на Христо Ботев се качи на бродот „Радецки“, како и во Пантеонот на преродбениците во Русе, каде што се оддава почит на 453 лица - учесници во Априлското востание, одредот на Ботев и доброволци“, се присети генералниот директор.

Најинтересниот дел од разговорот ќе биде вклучен во априлското издание на списанието ЛИК, кое БТА ќе го посвети на 150-годишнината од Априлското востание, објави Кирил Валчев и потсети дека во мај минатата година трите јавни медиуми - Бугарската национална телевизија (БНТ), БТА и Бугарското национално радио (БНР) - ја започнаа иницијативата „14 века Бугарија во Европа“ за одбележување на годишнини во бугарската историја од значење за заедничката европска историја. Тој даде пример за Априлското востание, кое го означи почетокот на обновата на стара европска држава. Иницијативата ќе одбележува годишнини до 2032 година, кога ќе се прослави 1400-годишнината од првото бугарско државно формирање документирано во историски извори на европска територија - Стара Велика Бугарија во 632 година од н.е. Иницијативата е поддржана од Бугарската академија на науките (БАН) од самиот почеток, а на почетокот на декември минатата година, уште 25 бугарски историчари и археолози, кои се и истакнати јавни личности, се приклучија кон неа со апел објавен во БТА во Софија, додаде Кирил Валчев.

Тој исто така рече дека според планот развиен од Ѓурѓевскиот револуционерен комитет, бугарските земји биле поделени на четири револуционерни области, од кои третиот бил Враца со Главен апостол Стојан Заимов со помошници Никола Обретенов, Георги Апостолов и Никола Славков. Вистинско востание во Враца не избувнало, а подготовките биле задушени, истакна Валчев.

„Во петтото поглавје од „Белешки за бугарските востанија“, кое Захари Стојанов го насловил: „Газење на востанието“, тој пишува за Враца: „Но надежта, светата надеж што го одржува целиот свет, сепак одржувала одредена сила и храброст во нас... А што е со Враца?“ Крвавите писма на нејзиниот главен апостол, С. Заимов, кој ги замолчи и Влашка и Богдан, дека неговиот округ повеќе не може да го толерира тоа?“, потсети генералниот директор.

Според него, од неуспешното Априлско востание во Враца можеме да научиме барем три важни лекции, корисни за нашата сегашност.

Првата лекција е дека неуспехот на еден потфат не треба да биде прекор за луѓето кои не сакаат да учествуваат во него, туку потсетник за одговорноста на водачите, изјави Кирил Валчев. „Надежта, светата надеж, која го поддржува целиот свет и сè уште одржува одредена сила и храброст во нас, според зборовите на Захари Стојанов, е во трезвената проценка на водачите, кои, како Бенковски во Панаѓуриште, го влечат народот по себе со дела, а не го замолчуваат со празни зборови, како водачите во Враца. Неодлучноста на локалните водачи е она што ги колеба Бугарите во Враца. И во комбинација со страв, предавства, силно турско воено присуство и апсења, востанието не успеа“, истакна тој.

Според неговите зборови, втората лекција е во примерот за моќта на саможртвата на вистинскиот водач со обидот да го поддржи востанието од страна на одредот Ботев. „Бидејќи Христо Ботев одлучи да го поддржи востанието токму во Врацскиот регион и затоа на 17 мај 1876 година, одредот се истовари од бродот „Радецки“ во близина на Козлодуј со цел да стигне до Врацскиот Балкан и да го крене народот. Но, населението не се крена, одредот остана изолиран и по тешките борби Ботев загина на 20 мај 1876 година, или во нов стил на 2 јуни 1876 година“, потсети генералниот директор.

Третата лекција е дека мора да научиме да ја гледаме пошироката слика на настаните околу нас и да се обидеме да најдеме во неуспесите што води кон напредок, бидејќи ова востание, вклучувајќи го и неуспехот во Враца, сепак води кон европска резонанца, Руско-турската војна и ослободувањето на Бугарија, рече Валчев.

Според него, постои уште една лекција во врска со денешните медиуми, која може да се научи и од неуспехот на Априлското востание во Враца. „Одговорноста на медиумите не е да ги засилуваат празните муабети на водачите и стравовите на народот, туку да ја прикажат пошироката слика на настаните и примерите што даваат храброст. Бидејќи повеќе вреди да се засилуваат зборови како оние на светецот-заштитник на Враца, Свети Софрониј Врацински, на чиј споменик се поклонивме во градот и ја видовме подземната црква во која проповедаше: „Останете, бидете силни и не бојте се…!“, рече и Кирил Валчев.

Тој изрази посебна благодарност што проф. Георги Валчев - ректор на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“, а домаќин се согласи да биде Бојко Василев - лицето на „Панорама“ на БНТ.

„Со нив и градоначалникот на Враца Калин Каменов утрово положивме цвеќе на споменикот на Христо Ботев на централниот плоштад во градот, каде што повторно ќе се вратиме на 2 јуни за да ја одбележиме 150-годишнината од смртта на револуционерот и поетот, во неговиот обид да го поддржи Априлското востание. Исто така, положивме цвеќе пред плочата на местото на гостилницата на Стефанаки Савов (чиј гроб го посетивме и ние), каде што апостолите Георги Бенковски и Панајот Волов престојувале во 1876 година, и запаливме свеќа во црквата „Свето Вознесение“ (подоцна именувана по Свети Софрониј Врачански), каде што беше осветено знамето што го сошиле сестрите Мица и Калица Хаџикрестеви за Априлското востание во Враца, со натпис „Слобода“ без вообичаеното „или смрт“, што го видовме и во Регионалниот историски музеј“, рече Кирил Валчев.

Тој, исто така, се заблагодари што некои од учесниците во разговорот во Враца беа регионалниот гувернер на Враца Николај Николов, заменик-градоначалникот на општина Враца Александар Владимиров, историчарот од Универзитетот Велико Трново и претседател на Управниот одбор на Фондацијата „Васил Левски“, проф. д-р Пламен Павлов, кустосот на одделот „Историја на Бугарија 15-19 век“ на Регионалниот историски музеј (РИМ) Нели Стојанова, главен експерт „Култура“ во Општина Враца Радосвета Крумова, историчарот, уметник, режисер и писател Искрен Красимиров, историчарот и директор на средното училиште „Христо Ботев“ во Враца Красимир Богданов и ученици од училиштето.

Медиумската информативна агенција овие текстови ги објавува во оригинална форма, согласно Договорот за размена на информации и професионална соработка меѓу двете национални новински агенции МИА и БТА.

фото: БТА