16 Март 2026

Тајм/Индекс.хр

Синот и наследник на ајатолахот Али Хамнеи не бил изборот на татко му за владетел на Иран, според процените на американските и израелските разузнавачки служби.

Моџтаба Хамнеи беше назначен на функцијата на 9 март по смртта на татко му, но сè уште не се појавил, ниту ѝ се обратил на јавноста. Неговата прва официјална порака беше изјава прочитана минатата недела на државната телевизија, пишува „Тајмс“.

Мистеријата на исчезнувањето на новиот лидер

Постоеја разни објаснувања за неговото отсуство вклучувајќи шпекулации дека можеби претрпел повреди на лицето и нозете во воздушниот напад во кој беше убиен татко му на првиот ден од војната. Израелските разузнавачки служби веруваат дека погребот на постариот Хамнеи, кој според шиитскиот обичај требало да се одржи веднаш по смртта, бил одложен за да се избегне јавно појавување на син му.

Коментирајќи ја судбината на Моџтаба Хамнеи за време на викендот, американскиот претседател Доналд Трамп рече:

„Не знам дали е воопшто жив. Никој сè уште не може да го покаже. Слушнав дека не е жив, но ако е, треба да направи нешто многу паметно за својата земја - да се предаде“, рече Трамп.

Таткото се сомневал во способностите на својот син

Според процената на Израел, Али Хамнеи, кој беше убиен на 28 февруари, бил помалку склон, отколку што претходно се мислеше, кон тоа Моџтаба да ја преземе функцијата по неговата смрт. Извештај на американската разузнавачка служба, објавен од „Си-би-ес њуз“ во неделата и наводно доставен до Трамп и неговиот најблизок круг тврди дека Хамнеи се сомневал во способностите на својот син. Во извештајот се наведува дека тој „не се сметал за особено бистар и бил неквалификуван за лидер“.

Доколку е точно, оваа процена ги потврдува извештаите што наводно доаѓаат од самиот режим, според кои Моџтаба не ги исполнувал експлицитните услови за избор на врховен лидер поставени од татко му да има избрана функција.

„Амваџ“, веб-страница специјализирана за анализа на Ирак и Иран, објави дека имало отпор кон назначувањето во рамките на највисоките нивоа на несвештеничко раководство. Назначувањето наводно го протуркал Хусеин Таеб, пријател на Моџтаба и поранешен шеф на разузнавањето на Корпусот на исламската револуционерна гарда (ИРГЦ).

Борба за моќ во рамките на режимот

Извештаите од Вашингтон и Тел Авив беа проткаени со психолошка војна насочена кон поткопување на довербата во рамките на иранскиот режим. Во тие разузнавачки процени, кои Трамп беше подготвен да ги чуе, имаше и елемент на желба за размислување.

Сепак, отсекогаш постоел принципиелен приговор кон наследувањето на Хамнеи, имено дека наследното владеење ја имитира монархијата што Исламската Република требаше да ја замени и која претходно беше јавно отфрлена.

Се вели дека имало двајца водечки кандидати со подобри религиозни квалификации пред Советот на експертите, кој го избира Врховниот лидер на Иран. Според изворите, ИРГЦ ја туркала кандидатурата на Моџтаба со тоа што почнала кампања против другите.

Еден од нив бил заменик-началникот на кабинетот на Хамнеи, Али Асгар Мир Хеџази, кого Израел не успеа да го убие претходно овој месец. Еден извор тврди дека во своите последни денови Хамнеи му рекол на Хеџази дека не сака Моџтаба да ја преземе власта. Соединетите Американски Држави понудија награда од 10 милиони долари за главата на Хеџази нарекувајќи го заменик-командант на врховниот лидер.

Хаос во управувањето

Разузнавачките извештаи покажуваат дека ИРГЦ почнала кампања против трет кандидат, ајатолахот Алиреза Арафи, кој можеби е именуван во тестаментот на Хамнеи. Арафи бил виден на улиците на Техеран за време на маршевите за Денот на Кудс минатиот викенд.

Тој е верски водач на Ком, вториот најсвет град во Иран, и се смета за ветеран на религиозната хиерархија, што изборот на Моџтаба ја заобиколи. Се вели дека му рекол на шефот на судството, Голам-Хусеин Мохсени-Еџеџи, дека не е вистинско време да му го предаде раководството на помладиот Хамнеи со оглед на неговото неискуство.

Али Лариџани, шеф на Советот за национална безбедност и најмоќен свештеник во Иран, наводно го номинирал еден од своите браќа за врховен водач. Садек Лариџани е поранешен врховен судија и високорангиран свештеник, што му ги дава квалификациите утврдени од режимот. Сепак, се чини дека Лариџани биле заобиколени, а Али Лариџани објавил своја изјава во која се согласил со изборот на Моџтаба.

Во извештајот на разузнавањето се додава дека бидејќи Моџтаба не бил виден, немало „функционално водство“ или „механизам за уредно донесување одлуки“ надвор од ИРГЦ, која сега е најсилната сила во Иран.

Во анализата се наведува дека постои „хаос во управувањето“ поради што Иран практично е „без лидер“. Според процената, ова го покажало и ветувањето на иранскиот претседател Пезешкијан дека нема да ги нападне соседните земји од Персискиот Залив - ветување што не траело ниту еден час.

Според извештајот, контролата на ИРГЦ е „спротивна“ од она што Хаменеи го сакал за својата земја бидејќи верувал дека зајакнувањето на една гранка од неговите сложени институции над другите ги поткопува механизмите воспоставени за одржување на режимот.

Моџтаба ранет, но жив?

Израелските разузнавачки информации сугерираат дека Моџтаба бил погоден во нападот во кој загинале десетици високи ирански лидери, но дека „веројатно не е мртов“. Она што во моментот е познато е дека тој е изолиран и без можност за комуникација.

„Многу малку луѓе ја знаат неговата вистинска состојба“, изјави еден извор за „Тајмс“. „Постојат многу верзии, а Израелците не знаат која верзија е точна“. Ако Моџтаба се појави, разузнавачката заедница проценува дека тој ќе се опкружи со свој безбедносен тим врз основа на лична лојалност.

Ветераните од бирократијата од традиционалните свештенички институции ќе бидат заменети со помошници на разузнавањето, кои го поддржуваат, а помладите команданти без врски со старата револуција ќе бидат унапредени за да се справат со локалниот внатрешен отпор.

Документот исто така го идентификува Хусеин Таеб како клучен сојузник на Моџтаба. Тој беше отстранет од својата позиција во ИРГЦ по низа безбедносни пропусти со висок профил вклучувајќи го и осуетениот ирански терористички заговор против Израелците во Турција во 2022 година.

Во документот се вели дека Советот на чуварите и Советот на експертите, задолжени за шиитската верска структура на моќ, биле бесни поради доцнењето на погребот на Хамнеи. Неговото тело сè уште не е погребано, повеќе од две недели по смртта.

Фото: МИА архива