Shkup, 8 maj 2026 (MIA) - Nëse vërtet duam pasqyrë objektive të "27 prillit", duhet të kontrollohet tërësia: çfarë ndodhi para ngjarjes, çfarë ndodhi gjatë ngjarjes, çfarë ndodhi më pas dhe si ato procese ishin të lidhura me qëllimet e atëhershme politike, para së gjithash, ndryshimi i emrit kushtetues të Republikës së Maqedonisë - deklaroi në intervistë për MIA-n Mitko Çavkov, ish-drejtor i Byrosë së Sigurisë Publike dhe ministër i Brendshëm, i cili u dënua për ngjarjet e 27 prillit 2017 në Kuvend.

Çavkovi në intervistën shprehet se ai këmbëngul për verifikim juridik dhe verifikim të paanshëm të dyshimeve se janë kryer vepra penale nga ata që duhej të përcaktonin të vërtetën.

"Për të theksuar edhe një herë, nëse ka përgjegjësi, ajo duhet të përcaktohet në procedurë të ligjshme, të drejtë dhe të paanshme. Nëse nuk ka përgjegjësi, kjo gjithashtu duhet të përcaktohet qartë. Rezultati më i keq për një shoqëri është kur ngjarjet kryesore historike mbeten të mbuluara nga narrativat politike dhe mosbesimi në institucione. Prandaj, konsideroj se pas perdeve ka shumë çështje të mbetura. E këto çështje nuk janë të rëndësishme vetëm për të kaluarën, por edhe për të ardhmen e Maqedonisë", tha Çavkovi.

Nga këndvështrimi i sotëm, gjykimi i “27 prillit” nuk mund të shihet i izoluar nga proceset politike që u zhvilluan në shtet pas vitit 2017.

“Është proces jashtëzakonisht kompleks, shumë-shtresor dhe historik që ka pasur pasoja të gjera politike dhe juridike për Republikën e Maqedonisë. Jam dënuar me 16 vjet burg për veprën penale rrezikim terrorist të rendit kushtetues dhe sigurisë së shtetit. Me kërkesë të drejtorit të burgut në Shtip, Këshilli Penal në Gjykatën Themelore Shkupi 1 mori vendim për lirim me kusht dhe më 4 maj të vitit 2026, u lirova. Por dua të theksoj se pas këtij informacioni janë nëntë vjet golgotë personale dhe familjare, me pasoja të përhershme. Do të jem i drejtpërdrejtë: sipas bindjes sime të thellë, procesi për "27 prillin" ishte i kontaminuar politikisht që nga fillimi, e bazoj këtë në fakte dhe rrethana konkrete", tha Çavkovi.

Z. Çavkov, keni marrë lirim me kusht nga burgu në Shtip, ku keni qenë duke vuajtur dënimin për rastin e 27 prillit të vitit 2017 në Kuvend. Nga distanca e sotme, si do ta cilësonit gjykimin dhe të gjithë procesin që u zhvillua pas ngjarjeve të 27 prillit?

- Në një shoqëri demokratike, kualifikimi i një vepre penale nuk duhet të lindë nga shtabet politike, por vetëm nga një hetim i pavarur dhe i paanshëm. Pikërisht këtu, sipas mendimit tim, filloi kontaminimi politik i të gjithë procesit. Për më tepër, Prokuroria, përmes interpretimit të gjerë të lëndës ligjore të veprës penale kundër shtetit, të veprimeve që nga natyra e tyre përbëjnë vepra klasike penale - dhunë, pjesëmarrje në turmë, lëndime trupore - u dha atyre dimensionin e terrorizmit. Interpretimi kaq i gjerë i veprave penale kundër shtetit ka qenë historikisht gjithmonë hapësirë e rrezikshme për abuzimin politik të së drejtës. Prandaj, unë besoj se “27 prilli” nuk duhet të mbetet temë e mbyllur nën narrativat politike dhe mediatike, por t'i nënshtrohet analizave serioze juridike, historike dhe shoqërore. Nuk po e them këtë vetëm për shkakun tim ose të së kaluarës. Përkundrazi, po flas, kryesisht, për shkak të së ardhmes së shtetit. Një herë nëse pranohet mundësia për të përdorur të drejtën dhe gjyqësorin si instrument për arritjen e qëllimeve politike, atëherë ai mbetet rrezik për çdo qytetar, pavarësisht nga përkatësia e tyre politike ose ideologjike. Prandaj, konsideroj se Maqedonia ka nevojë për verifikim serioz juridik dhe institucional të proceseve të ndjeshme politike të asaj periudhe. Jo për hakmarrje, as për anulimin e rendit juridik, por për të kontrolluar nëse procedurat ishin vërtet të drejta, të pavarura dhe të barabarta për të gjithë. Vetëm në këtë mënyrë mund të rikthehet gradualisht besimi në sistemin e drejtësisë. Në kontekstin e përgjigjes sime ndaj pyetjes, do të bëj një paralele dhe do të shikoj ngjarjet që lidhen me revolucionin shumëngjyrësh kur u dogj zyra e Presidentit të shtetit - a duhej t'i kishim cilësuar ato ngjarje si vepër penale kundër shtetit?

Sipas mendimit tuaj dhe të përfaqësuesve tuaj juridikë, çfarë shkeljesh ka pasur në procedimin ndaj jush, por edhe ndaj personave të tjerë të dënuar për këtë ngjarje?

- Sa i përket shkeljeve të procedurës, edhe sot pohoj se jemi përballur me atë që unë e quaj “padrejtësi legjitime”, situatë në të cilën ekzistojnë formalisht procedurat juridike, por thelbi dhe zbatimi i tyre janë në funksion të një qëllimi të paracaktuar politik. Nga perspektiva e sotme, i gjithë procesi, nga procedimi paraprak përmes hetimit, deri në vetë gjykimin, ka lënë dyshime serioze për respektimin e të drejtës për gjykim të drejtë përpara gjykatës së pavarur dhe të paanshme. Për shembull, ndalimet vazhduan me zgjidhje pothuajse identike dhe të modeluara, pa ndonjë arsyetim thelbësor. Në një moment, Gjykata e Lartë vendosi që paraburgimi u zëvendësua me arrest shtëpiak. Megjithatë, të nesërmen u ngrit menjëherë një aktakuzë dhe u kërkua përsëri paraburgimi. Pas 24 orësh të kaluara në arrest shtëpiak, duke mos respektuar vendimin e gjykatës më të lartë, ne u kthyem në burgun e Shuto Orizarës. Vetë gjykimi u zhvillua me dinamikë jashtëzakonisht intensive, seanca që zgjatën 10 ose 12 orë, disa ditë në javë. Në bazë të “interesit publik” dhe “efikasitetit” u krijuan praktikisht kushte që penguan seriozisht të drejtën për mbrojtje adekuate dhe analizë të kujdesshme të provave. Kjo dinamikë kishte arsyen dhe rëndësinë e vet. Gjykimi për “27 prillin” nuk mund të ndahet nga proceset e atëhershme politike në vendshtet veçanërisht procesi i ndryshimit të emrit kushtetues të Republikës së Maqedonisë. Paralelisht me gjykimin: u mbajt referendumi, filloi procesi i ndryshimeve kushtetuese dhe gjatë procedurës së provës u miratua Ligji për Amnisti. Ishte ai moment që la përshtypjen më të thellë në publik se procesi gjyqësor dhe politik po lëviznin përgjatë shinave paralele.

A mbeteni në qëndrimin tuaj të mëparshëm për rigjykim dhe çfarë do të thotë kjo për ju personalisht?

- Po, pohoj se përsëritja e procedurës ka qenë dhe mbetet një çështje e ligjshme ligjore dhe sociale.Por, dua të jem shumë i qartë: për mua, nuk ishte kurrë çështje hakmarrjeje apo ndonjë dëshirë për t'u përballur me individë. Përkundrazi. Unë besoj se përsëritja e procedurës do të kishte qenë mundësi përmes një procedure të pavarur, të paanshme dhe të drejtë për të kontrolluar të gjitha dyshimet serioze që kanë ekzistuar në publik për vite me radhë në lidhje me të gjithë procesin për “27 prillin”. Kjo do të kishte qenë e rëndësishme jo vetëm për ne të dënuarit por edhe më shumë për besimin në sistemin e drejtësisë dhe për të ardhmen e shtetit. Sepse kur në një shoqëri ka dyshime të thella se ligji është vënë në funksion për qëllime politike, atëherë institucionet nuk kanë alibi që ato dyshime të mos kontrollohen kurrë.

Fatkeqësisht, gjykatat vendoree nuk kanë marrë vendim për një hap të tillë dhe sot e vetmja shpresë ligjore mbetet Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut në Strasburg.

Me çfarë do të merreni tani që jeni i lirë?

- Pas nëntë viteve të paraburgimit, gjykimeve dhe burgimit, është e natyrshme që njeriu së pari të dëshirojë paqe, kohë me familjen dhe kthim në jetën normale. Tashmë kam realizuar të drejtën e pensionit, por e drejta, siguria dhe sundimi i së drejtës mbeten interesi im i përhershëm profesional dhe personal. Jam magjistër së drejtës penale nga Fakulteti Juridik “Iustiniani i Parë” dhe planifikoj t'i kushtoj pjesë të konsiderueshme të kohës sime leximit, shkrimit dhe analizimit të temave që lidhen me gjyqësorin, të drejtat e njeriut dhe funksionimin e institucioneve. Gjithashtu, ndjej një detyrim personal dhe profesional për të kontribuar në debatin publik për sundimin e së drejtës, veçanërisht nevojën për procedura të drejta, standarde të barabarta dhe institucione të lira nga ndikimet politike. Por, mbi të gjitha, më pëlqen të kaloj kohë me familjen time dhe nipërit e mbesat e mia, për të cilët jam veçanërisht krenar. Pas gjithë asaj që kemi kaluar në vitet e kaluara, kjo ka vlerë të veçantë për mua.

Foto MIA: Sllobodan Gjuriq