SINDROMA HEMOLITIKO-UREMIKE ATIPIKE (aHUS) / ATYPICAL HEMOLYTIC UREMIC SYNDROME (aHUS) ICD-10 D59.3

PREVALENCA – vërehet afërsisht te 1–9/100 000 pacientë

HYRJE

Sindroma hemolitiko-uremike atipike (aHUS) është një sëmundje e rrallë, gjenetike, trombocitike mikroangiopatike, serioze, progresive dhe sistemike, e cila prek kryesisht veshkat, enët e gjakut dhe qelizat e gjakut. Sëmundja karakterizohet nga triada klasike: anemi hemolitike mikroangiopatike, trombocitopeni dhe disfunksion akut i veshkave. Shkaku i aHUS lidhet me mutacione gjenetike ose me praninë e autoantitrupave, si pasojë e të cilave një pjesë e sistemit imunitar – sistemi i komplementit – aktivizohet në mënyrë të tepruar. Kjo çon në ndryshimin themelor patologjik të aHUS, të njohur si trombozë mikroangiopatike (TMA). Si rezultat, formohen trombe, dëmtohen enët e vogla të gjakut dhe ndodh shkatërrimi i qelizave të gjakut. Pasoja përfundimtare mund të jetë insuficienca renale, anemia, trombocitopenia, goditja në tru ose infarkti i miokardit, madje edhe vdekja e shpejtë. Fillimi i sëmundjes mund të ndodhë në çdo moshë. Afërsisht 20–25% e rasteve janë familjare dhe më shpesh lidhen me një model autosomal dominant të predispozicionit trashëgues.

ETIOLOGJIA

aHUS është një sëmundje që shoqërohet me aktivizim të tepruar të sistemit të komplementit, duke rezultuar në dëmtim endotelial. Tek individët e shëndetshëm, sistemi i komplementit rregullohet në mënyrë strikte nga proteina të ndryshme, si faktori H, faktori I dhe proteina kofaktore membranore. Janë identifikuar mutacione patogjene në disa gjene që kodojnë proteina dhe rregullatorë të kaskadës së komplementit. Riorganizimet në gjenin CFH dhe në gjenet e lidhura me CFH gjithashtu mund të çojnë në një fenotip klinik të ngjashëm. Ekzistojnë tre rrugë kryesore të aktivizimit të sistemit të komplementit. Tek personat me HUS, rruga alternative është vazhdimisht aktive për shkak të çrregullimeve të lindura (gjenetike) ose të fituara të komplementit (p.sh. autoantitrupa kundër faktorit H, lindja, sëmundjet malinje, infeksioni me HIV ose transplantimi i organeve). Aktivizimi i vazhdueshëm dhe i pakontrolluar i komplementit mund të nxitet nga ngjarje relativisht të padëmshme, si infeksionet e traktit respirator të sipërm ose të traktit gastrointestinal. Tek pacientët me aHUS, këto ngjarje mund të shkaktojnë aktivizim të plotë të sistemit të komplementit, duke çuar në TMA, trombozë difuze, dëmtim të enëve të vogla të gjakut dhe hemolizë. Është përshkruar gjithashtu një lidhje e mundshme me delecione të gjeneve CFHR1 dhe CFHR3, të cilat rrisin rrezikun për zhvillimin e autoantitrupave.

SIMPTOMAT DHE DIAGNOSTIKIMI

Ecuria klinike dhe ashpërsia e aHUS ndryshojnë ndjeshëm dhe varen nga lloji i mutacionit ose disfunksionit të fituar, nga faktorët nxitës të pranishëm, nga shkalla e dëmtimit të mëparshëm të organeve dhe nga faktorë të tjerë. Tek disa pacientë simptomat zhvillohen në mënyrë akute, ndërsa tek të tjerë sëmundja ka një ecuri kronike, subklinike me simptoma më të lehta.

Më shpesh preken veshkat, duke rezultuar në ulje të funksionit të tyre. Megjithatë, simptomat e shkaktuara nga ishemia dhe tromboza mund të shfaqen edhe në sisteme të tjera, më shpesh në sistemin nervor qendror, traktin gastrointestinal, lëkurë dhe zemër. Si pasojë e TMA zhvillohet anemia hemolitike mikroangiopatike, ku shkatërrimi i eritrociteve çon në konsumim të trombociteve. Anemia hemolitike, trombocitopenia dhe insuficienca renale janë karakteristikat themelore të aHUS.

Simptomat përfshijnë:

1. SIMPTOMA TË PËRGJITHSHME - zbehje, ulje të oreksit, lodhje, konfuzion dhe dobësi, si pasojë e anemisë dhe çlirimit të mediatorëve inflamatorë;

2. SIMPTOMA TË INSUFICIENCËS RENALE - oliguri ose anuri, edeme për shkak të mbajtjes së lëngjeve dhe humbjes së proteinave, si dhe presion i rritur i gjakut; mund të shfaqen edhe dobësi dhe konfuzion për shkak të rritjes së substancave azotike në gjak;

3. SIMPTOMA NEUROLOGJIKE – konfuzion, kriza epileptike, goditje në tru, koma, çrregullime të shikimit dhe deficite të tjera neurologjike;

4. SIMPTOMA DIGESTIVE – nauze, të vjella, diarre, dhimbje abdominale dhe inflamacion i mundshëm i pankreasit;

5. SIMPTOMA KARDIOVASKULARE – hipertension, aritmi, anginë pectoris dhe infarkt i miokardit;

6. SIMPTOMA PULMONARE – ndjenjë e mungesës së ajrit, gjakderdhje e mundshme dhe edemë pulmonare;

7. LËKURË / PERIFERI – lezione të errëta, të ngritura të lëkurës dhe gangrenë e ekstremiteteve si pasojë e mikrotrombozës.

Hapi i parë në diagnostikimin e aHUS është konfirmimi i pranisë së TMA. Kjo përcaktohet nga gjetjet laboratorike të trombocitopenisë dhe hemolizës mikroangiopatike: rritje e laktat-dehidrogjenazës (LDH), ulje e hemoglobinës dhe e numrit të eritrociteve, ulje e theksuar e haptoglobinës, rritje e hemoglobinës së lirë dhe prani e shistociteve në strishon periferike të gjakut.Duhet të përjashtohen sëmundje të tjera që shkaktojnë TMA, si purpura trombocitike trombocitopenike (TTP), e cila përjashtohet me matjen e aktivitetit të ADAMTS13, si dhe HUS tipik, i cili përjashtohet me ekzaminime mikrobiologjike. Gjithashtu, mund të maten nivelet e komplementit C3 dhe C4, aktiviteti i CH50, si dhe të kryhet testim gjenetik, megjithëse ky nuk është i domosdoshëm për fillimin e terapisë.

PASOJAT

Para futjes së terapive moderne, cilësia e jetës së pacientëve me aHUS ishte ndjeshëm e dëmtuar, me komplikime të shpeshta renale, hipertension, dëmtime neurologjike, shqetësime gastrointestinale, tromboza dhe mortalitet të lartë. Me përdorimin e ekulizumab, prognoza është përmirësuar ndjeshëm, veçanërisht nëse terapia fillohet në kohë. Megjithatë, rreziku i relapsit ekziston pas ndërprerjes së terapisë dhe kërkohet monitorim i kujdesshëm.

TRAJTIMI

Trajtimi i aHUS është i individual dhe kompleks, shpesh afatgjatë dhe i realizuar në kushte të kujdesit intensiv. Qëllimi është reduktimi i hemolizës, përmirësimi i funksionit renal, parandalimi i relapsit dhe sigurimi i terapisë mbështetëse adekuate. Terapia e linjës së parë e rekomanduar është ekulizumab, i cili bllokon rrugën terminale të komplementit dhe parandalon trombozën mikroangiopatike. Rekomandohet aplikim i hershëm, idealisht brenda 24 orëve, me vaksinim të detyrueshëm kundër Neisseria meningitidis dhe profilaksi antibiotike.

Terapia mbështetëse përfshin:

•  ZËVENDËSIM I FUNKSIONIT RENAL – dializë në insuficiencë të rëndë renale;
• PLAZMAFEREZË – në rastet me autoantitrupa;
•  ADMINISTRIM I IMUNOGLOBULINAVE INTRAVENOZE;
• KORRIGJIM I DISBALANCËS ELEKTROLITIKE;
• TERAPI ANTIHIPERTENSIVE;
• KORIGJIMI I IMBALANCËS ELEKTROLITIKE;
• MONITORIM I RREGULLT KLINIK DHE LABORATORIK

Foto: Ilustrim