Shkup, 25 mars 2026 (MIA)

Cvetin Çilimanov, korrespondent special i MIA-s nga Budapesti

Përderisa afrohet dita e zgjedhjeve në Hungari, sulmet ndaj qeverisë së Viktor Orbanit në mediat liberale amerikane dhe evropiane po bëhen të përditshme. Brenda pak ditësh “Financial Times” e akuzoi Orbanin dhe familjen e tij për korrupsion, ndërsa “The Economist” e fajësoi për rënien e natalitetit në Hungari. “Washington Post” e akuzoi ministrin e jashtëm Szijarto se kishte informuar Moskën për konkluidimet e Këshillit Evropian. Në një tekst tjetër, “Washington Post” shkoi edhe më tej, duke publikuar pretendimin se shërbimet ruse të inteligjencës kinse i kishin ofruar Orbanit të organizonte një atentat të rremë ndaj tij, gjë që do t’i përmirësonte imazhin tek opinioni publik para zgjedhjeve – kjo u publikua disa javë pasi presidenti ukrainas Volodimir Zelenski e kishte kërcënuar hapur Orbanin. Të gjitha këto pretendime u shpërndanë nga shumë politikanë evropianë dhe amerikanë, të cilët janë kritikë të Viktor Orbanit dhe të rrethit në rritje të shteteve që politikisht gravitojnë drejt Budapestit. Kryeministri polak Donald Tusk dhe ministri Radoslav Sikorski, politikanë liberalë gjermanë, ish-diplomatë nga Departamenti i Shtetit, të gjithë i shpërndanin këto pohime, shpeshherë me thirrje që Hungaria të përjashtohet nga NATO apo nga Bashkimi Evropian.

Sulmet ndaj Orbanit nga qarqe në Bruksel janë aq të përqendruara saqë “Politiko”, një medium që gjithashtu shpeshherë është kritik ndaj Hungarisë, publikoi një analizë politike ku paralajmëron mediat e tjera se e kanë tepruar dhe se sulmet e tyre po shkaktojnë kundërefekt tek votuesit hungarezë. Nën titullin “A e ka futur Orban BE-në në kurth?”, Politiko shkruan se “ekziston shqetësimi se liderët e BE-së pa dashje i kanë rritur shanset e Orbanit në zgjedhje, duke e sulmuar dhe duke i mundësuar që para votuesve të paraqitet si i vetmi politikan që mbron interesat kombëtare hungareze”.

Dhe me të vërtetë, rrugët e Budapestit në prag të zgjedhjeve janë të mbushura me bilborde ku lideri i opozitës Peter Magjar paraqitet së bashku me Ursula von der Lejen dhe Zelenskin. Nga ana e Komisionit Evropian, Hungaria përballet me kritika të vazhdueshme për autokracinë e saj të supozuar dhe BE-ja ka bllokuar fonde të konsiderueshme për Hungarinë për shkak të refuzimit të saj për të pranuar migrantë nga vendet e mbingarkuara si Gjermania dhe Suedia. Marrëdhëniet me Ukrainën janë gjithashtu shumë të tensionuara. Hungaria e akuzon Ukrainën se qëllimisht ka sabotuar naftësjellësin Druzhba përmes të cilit vendet e Evropës Qendrore furnizohen me naftë ruse dhe se këtë e ka bërë në prag të zgjedhjeve për të ndihmuar Peter Magjarin dhe partinë e tij Tisa të fitojnë zgjedhjet. Hungaria akuzon se Ukraina qëllimisht mobilizon pjesëtarë të pakicës hungareze dhe i dërgon në vijën e frontit me Rusinë – ministri hungarez Szijarto së fundmi nga Moska solli dy hungarezë etnikë që ishin kapur rob nga ushtarët rusë. Pas kërcënimit të drejtpërdrejtë të fundit nga Zelenski ndaj Orbanit, Hungaria vendosi veto ndaj përpjekjes së BE-së për të dërguar ndihmë prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën dhe konfiskoi rreth 80 milionë euro në para dhe ar që trupat operative ukrainase po i transportonin nga Gjermania përmes Hungarisë drejt Ukrainës. Edhe pse opozitari Magjar, dikur vetë funksionar i lartë i partisë Fides të Orbanit, përpiqet të distancohet nga këto veprime të BE-së dhe Ukrainës, megjithatë është e qartë se ato punojnë për ta ndihmuar atë të fitojë zgjedhjet. “Ukrainasit duhet të kuptojnë se Hungaria për arsye fundamentale dhe strategjike nuk e mbështet anëtarësimin e Ukrainës në BE. Ne nuk duam luftë, as nuk duam që ata ta shkatërrojnë ekonominë evropiane”.

Në samitin e fundit të lëvizjeve djathtiste evropiane CPAC, që u mbajt në Budapest, Orbani foli për ndërhyrjen e Brukselit dhe Kievit në punët e brendshme hungareze dhe i akuzoi se duan të instalojnë Magjarin si kryeministër të ardhshëm, gjë që shkaktoi probleme për opozitën hungareze, e cila prej një viti tregon sondazhe ku ka përparësi ndaj Fides-it të Orbanit. Shumë politikanë liberalë evropianë u mbështetën në këto sondazhe si dëshmi se ditët e Orbanit janë të numëruara, por mbështetësit e tij thonë se sondazhet janë vetëm pjesë e luftës propagandistike kundër qeverisë në Budapest.

Zgjedhjet do të jenë të ngushta, por mendoj se konservatorët kanë përparësi. Ka pasur dy lloje sondazhesh. Në Hungari nuk ka sondazhe të pavarura. Ka agjenci proqeveritare, të djathta dhe ka sondazhistë të majtë, pro Brukselit. Të dyja palët janë të njëanshme. Nëse marrim mesataren e sondazheve, zgjedhjet do të jenë shumë të ngushta. Megjithatë, partia konservatore në pushtet Fides ka një avantazh të vogël, por të qëndrueshëm. Dhe kjo shihet në të gjitha sondazhet, që nga dhjetori e këndej diferenca ka qenë brenda margjinës së gabimit, por Fides gjithmonë ka qenë në avantazh. Dhe për këtë arsye komunikimi publik nga ana e qeverisë është shumë më i qetë, ndryshe nga opozita e cila me zë të lartë dhe në mënyrë kaotike hedh tema të ndryshme. Sipas meje, kjo nuk është diçka që e bën pala që është në avantazh. Nga ana tjetër, pala qeveritare ka një plan shumë të qartë komunikimi dhe fokusohet në faktin real se si Kievi ashtu edhe Brukseli kanë interes të thellë për ta rrëzuar kryeministrin Orban nga pushteti. Kjo shprehet në disa procese politike që mund t’i quajmë ndërhyrje në punët tona të brendshme. Pala qeveritare u fokusua në këtë, duke u treguar votuesve se nuk duhet të lejojnë që forca të jashtme të marrin vendime në vendin tonë dhe të na imponojnë interesat e tyre. Sidomos jo tani, kur bota është në një gjendje shumë të rrezikshme. Një shumicë e madhe e qytetarëve e kupton këtë, deklaroi në një intervistë për MIA Zoltan Koskovilkj, analist në Qendrën hungareze për të drejtat themelore (Alapjogokert Kozpont), e cila ishte bashkëorganizatore e konferencës CPAC.

Koskoviç thotë se sigurisht ekziston një lodhje e caktuar në publik, pasi qeveria është në pushtet që nga viti 2010, kështu që një pjesë e votuesve duan të shohin ndryshim. “Ky është konflikti në politikën hungareze. Por të gjithë e kuptojnë se Kievi dhe Brukseli duan ta rrëzojnë kryeministrin Orban dhe kjo i jep përparësi qeverisë së tij në zgjedhje, sepse Orban mund ta theksojë këtë fakt, ndërsa opozita nuk guxon ta prekë këtë temë, sepse në publik duken si njerëz që duan të përfitojnë nga ndërhyrja e huaj”.

Se sondazhet që tregonin përparësi për Magjarin dhe Tisa janë të politizuara, mendojnë edhe agjencitë hungareze për matjen e opinionit publik që janë më afër së djathtës.

Sondazhet për Tisa janë të rreme. Nuk e dimë kush i financon, por ne prej kohësh bëjmë sondazhe që janë treguar të sakta dhe parashikojmë se Orbani do t’i fitojë zgjedhjet. Arsyeja për këtë është se populli dëshiron paqe, nuk dëshiron që Hungaria të përfshihet në luftën në Ukrainë. Veçanërisht nuk na pëlqen presioni nga jashtë. Më tej, taksat më të ulëta për familjet që janë pjesë e platformës së Orbanit kontribuojnë në popullaritetin e tij, si dhe programet familjare për ndihmë për blerjen e banesës së parë. Natyrisht, këtu janë edhe paqja dhe siguria që vijnë nga kontrolli i migrantëve, thotë Milan Palfalvi nga qendra analitike Nezopont Intezet.

Modeli zgjedhor në Hungari është i përzier – afërsisht gjysma e deputetëve zgjidhen me model proporcional, ndërsa 106 deputetë vijnë nga njësi zgjedhore. Është e mundur që një parti të marrë më shumë vota në listën proporcionale, por megjithatë të ketë më pak deputetë nëse kandidatët e saj dështojnë në përballjet një më një me kundërkandidatin lokal. Mbështetja për Orbanin dhe Fides vjen kryesisht nga qytetet më të vogla, nga fshatrat, zonat rurale, edhe pse disa nga qytetet e mëdha gjithashtu qëndrojnë fort në mbështetje të Fides. Nga ana tjetër, Magjar dhe partia Tisa mbështeten kryesisht në votat e qytetarëve më të rinj nga bërthama më e madhe urbane në Hungari – Pesta. Atje, në distriktin e 8-të, biseduam me Zolt, aktivist i qendrës Aurora. Bëhet fjalë për një klub të majtë-anarkist ku organizohen koncerte, diskutime dhe performanca me ngjyrim politik. Atë ditë i gjetëm Zoltin dhe 5-6 aktivistë të tjerë duke përgatitur ushqim për të varfrit – thonë se mbledhin ushqim që është para hedhjes nga supermarketet që bashkëpunojnë me ta dhe e shpërndajnë tek qytetarët që kanë nevojë

Mendoj se zgjedhjet e ardhshme do të jenë të mira. Në 16 vitet e fundit kemi pasur një pushtet të djathtë ekstrem dhe mendoj se qeveria e ardhshme do të formohet nga Tisa, e cila është një parti e djathtë e moderuar. Pres që me ta në pushtet të ndalet gjuha anti-LGBTQ dhe retorika raciste. Gjithashtu mendoj se partia Tisa ka profesionistë më të mirë në radhët e saj për çështje të rëndësishme si politika energjetike dhe ka liderë vërtet të aftë për këtë rajon të vështirë, deklaroi Zolt për MIA.

Në një pyetje të gazetarëve të MIA në lidhje me narrativën e Fidesz se do të vijnë migrantë nëse fiton Tisa, ai u përgjigj se narrativa është për pensionistët.

Ai thotë se kjo narrativë është për pensionistët që kanë jetuar në kohë shumë të ndryshme, që kanë shërbyer ushtrinë dhe se Fides tani po e përdor indoktrinimin e vjetër ushtarak dhe indoktrinimin e Kishës Katolike, pa pasur një agjendë të vërtetë politike, shton Zolt. Qendra Aurora është drejt mbylljes pasi pronarët e objektit kanë vendosur ta shesin, kështu që ky grup aktivistësh së shpejti do të duhet të gjejë një vend të ri.

Pavarësisht pretendimit të Zolt se votuesit e Orbanit dhe Fides janë pensionistë, në CPAC kishte një numër të madh të rinjsh aktivistë të djathtë. Ndër ta ishte Kristof Gjuri nga krahu rinor i partisë së krishterë KDNP, e cila është në koalicion me Fides.

Sondazhet që tregojnë përparësi për Tisa nuk janë relevante sepse janë realizuar në një rreth të ngushtë qytetarësh dhe përfaqësojnë vetëm qëndrimet e tyre. Megjithatë, në përgjithësi atmosfera në vend është e tensionuar. Partitë opozitare i kanë nxitur qytetarët të sulmojnë verbalisht politikanët e pushtetit, na kanë akuzuar për gjithçka, bëjnë sulme personale përmes mbështetësve të tyre, thotë Gjuri. Ndryshe nga anarkistët e qendrës Aurora, të rinjtë e partisë KDNP janë të zëshëm në promovimin e vlerave familjare të krishtera dhe së bashku me krahun konservator në Fides mbështesin ndalimin që Hungaria ka vendosur për promovimin e homoseksualitetit para të miturve.

Por nuk vendos vetëm Budapesti. Në konferencën CPAC ishin të pranishëm edhe shumë mbështetës të Orbanit nga qytetet më të vogla. Ndër ta ishte Silvija nga qyteti Gjor, ku aktualisht kryetari i bashkisë është nga Tisa dhe sondazhet tregojnë një garë të ngushtë. Sipas saj, kyçe për zgjedhjet do të jetë mbështetja e punëtorëve nga kompleksi i madh i fabrikave të Audi, bëhet fjalë për fabrikën e motorëve të automjeteve e hapur në vitin 1993 për të cilën në garë ishte edhe Maqedonia dhe që është shndërruar në një gjigant me mbi 11 mijë të punësuar.

Punëtorët në Gjor kryesisht do të votojnë për Orbanin. Kemi një kryetar bashkie nga Tisa, por ai nuk është më aq shumë i popullarizuar. Tek qytetarët, tek punëtorët e fabrikës ekziston ndjenja se Evropa po na ushtron shumë presion, si dhe se Zelenski po merr shumë liri ndaj nesh, thotë Silvija.

Edhe Kristof Gjuri pajtohet se vendimi i Ukrainës për të ndaluar furnizimin me naftë ruse për Hungarinë në prag të zgjedhjeve është një shembull i qartë i ndërhyrjes së huaj në proceset politike dhe se kjo duhet të ndalet menjëherë.

Çmimet e naftës janë të qëndrueshme sepse qeveria reagoi dhe i ngriu çmimet e benzinës. Efekti nuk ishte shumë i fortë për qytetarët, shton Gjuri, duke theksuar se Hungaria ishte përgatitur për krizën dhe kishte ruajtur rezerva të mjaftueshme të naftës dhe derivateve. Megjithatë, pjesëmarrësit në konferencën CPAC vazhdimisht i riktheheshin ndërprerjes së furnizimit përmes naftësjellësit Druzhba, për të cilin të gjithë fajësojnë ekskluzivisht Ukrainën. Ministri i jashtëm Szijjarto madje theksoi se Hungaria dhe Sllovakia më në fund arritën të sigurojnë ndërhyrjen e Komisionit Evropian në mosmarrëveshjen për furnizimin me naftë përmes Ukrainës, ndoshta e nxitur edhe nga tronditja e tregut të naftës e shkaktuar nga lufta në Iran. Më pas Szijarto me ironi shtoi se në këtë situatë të re “ukrainasit ndoshta do të zbulojnë se megjithatë kanë inxhinierë të aftë” që mund ta riparojnë shpejt naftësjellësin e dëmtuar. Udhëheqja shtetërore hungareze vazhdon të qëndrojë fort në qëndrimin se lufta në Ukrainë duhet të përfundojë menjëherë, para së gjithash në interes të vetë Ukrainës, por për këtë përballet me sulme serioze se është e orientuar pro-ruse, gjë që është një nga shpjegimet për presionet e forta që Hungaria përjeton nga politikanët liberalë në Bruksel.

Një shpjegim tjetër për këtë marrëdhënie mes Brukselit dhe Budapestit është ndoshta ndikimi që Orbani padyshim ka në rajon dhe më gjerë, mes së djathtës evropiane dhe botërore. Duke parë rreshtin e parë të nderit në konferencën CPAC, si dhe tubimin e liderëve evropianë në mitingun e madh në qendër të Budapestit të organizuar dy ditë

më vonë, qartë u vizatua zona e ndikimit politik të Hungarisë dhe e shteteve që kanë qëndrime të ngjashme me Orbanin kundrejt çështjeve kyçe si lufta në Ukrainë dhe çështjet e migracionit në Evropë.

Orbani komentoi se nga katër shtetet anëtare origjinale të të ashtuquajturit grupi i Vishegradit në BE, tre janë sërish në të njëjtën anë politike, Hungaria, Sllovakia e Ficos dhe Çekia e Babishit, ndërsa shteti i katërt, Polonia, është me një këmbë duke u kthyer në grupin e Orbanit; qeveria polake udhëhiqet nga politikani liberal Donald Tusk i cili është kundërshtar i zëshëm i Orbanit, por presidenti i sapozgjedhur polak Karol Navrocki nga partia PiS erdhi në Budapest për ta mbështetur Orbanin në prag të zgjedhjeve. Bashkimi i mundshëm i Sllovenisë në këtë grup do të varet nga rezultati i negociatave paszgjedhore për koalicione dhe nga fakti nëse aleati i Orbanit Janez Jansha do të arrijë të formojë qeverinë e ardhshme.

Ndër yjet e samitit CPAC në Budapest ishte edhe lideri i partisë më popullore në Austri FPÖ Herbert Kikëll, si dhe liderja e AFD gjermane Alisa Vajdel, ndërsa zëvendëskryeministri italian Mateo Sallvini mori pjesë në tubimin e së hënës. Jashtë Evropës, e dukshme ishte edhe prania e presidentit të Argjentinës Havier Milei, e Eduardo Bolsonaro, djali i ish-presidentit brazilian Jair Bolsonaro i cili është kandidat i fortë për t’u rikthyer në presidencë në tetor, si dhe Jair Netanyahu, djali i kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu, i cili edhe pse ishte paralajmëruar, nuk mori pjesë në CPAC për shkak të luftës me Iranin.

Mbi gjithë organizimin sigurisht qëndronte presidenti amerikan Donalld Tramp, i cili si çdo vit tjetër dërgoi një video mesazh me të cilin mbështeti rizgjedhjen e Orbanit, ndërsa në ditët në vijim pritet të dërgojë edhe zëvendëspresidentin e tij Xhej Di Vens për t’i shprehur mbështetje të qartë Orbanit në prag të zgjedhjeve.

Grupimi i shteteve përgjatë Danubit të udhëhequra nga Orbani shpresat më të mëdha i kanë te zgjedhjet e ardhshme në Francë, ku presin që një fitore e mundshme e partisë së Marine Le Pen, e cila mori pjesë në tubimin në Budapest të hënën, më në fund do t’u japë praninë politike në Bruksel, që këto shtete besojnë se e meritojnë. Megjithatë, që ky grup të mbetet i bashkuar dhe të ketë ndikim në politikën evropiane, Orbani së pari duhet të fitojë më 12 prill. ls/

Foto: MIA