31 tetor 2025

Presidenti amerikan Donald Tramp dhe presidenti kinez Si Xhinping më në fund janë takuar në Busan të Koresë së Jugut, për bisedimet e shumëpritura që synojnë lehtësimin e tensioneve tregtare.

Nëse ky ishte qëllimi, ai sapo u arrit: "tarifat amerikane për fentanitl" u përgjysmuan – nga 20 për qind në 10 për qind – duke i afruar tarifat e Pekinit më afër atyre të ekonomive të tjera aziatike.

Në këmbim, Kina pranoi të vazhdojë me importin e sojës amerikane - gjë që vështirë se mund të konsiderohet si një përparim i madh - dhe, më e rëndësishmja, të heqë kontrollet e reja të eksportit për elementët e rrallë të tokës (REE) të publikuara në tetor. Këto kontrolle mbulonin pesë REE shtesë dhe zgjeruan kufizimet ekzistuese.

Megjithatë, kontrollet e mëparshme të njoftuara në prill — për shtatë REE, përfshirë galiumin dhe germaniumin, të dyja kritike për industritë e mbrojtjes dhe gjysmëpërçuesve — mbeten në fuqi. Me fjalë të tjera, Tramp nuk ka arritur ta kthejë kohën pas në lidhje me REE-të, duke e lënë Kinën me një levë të fuqishme strategjike për taktika të ardhshme presioni dhe mosmarrëveshje.

Megjithatë, mbifuqia e Kinës në këtë "marrëveshje" është më e kufizuar nga sa mund të kishte shpresuar. Raportet sugjerojnë se Si donte të ngrinte çështjen e Tajvanit dhe të siguronte një garanci nga SHBA-ja kundër mbështetjes për pavarësinë e Tajvanit - një temë që qartësisht nuk ishte në rendin e ditës.

Pekini ka këmbëngulur gjithashtu që Uashingtoni të heqë kontrollet e eksportit për çipin më të fundit të përparuar të inteligjencës artificiale të Nvidia-s - Blackwell B30A - por Tramp duket se i është përmbajtur kufizimeve. Së fundmi, marrëveshja ka një afat kohëzgjatjeje prej një vitit, gjë që thekson brishtësinë e saj.

Bazuar në precedentin e fundit, ai mund të shpërbëhet shumë më shpejt - dhe papritur - nëse cilado palë vendos të tërhiqet për një numër arsyesh hakmarrëse. Për të inkurajuar tregjet që kanë pritur përparim më domethënës, Tramp njoftoi se do të vizitojë Pekinin në prill.

Në këtë kontekst, tregjet kanë reaguar me kujdes të justifikuar ndaj asaj që duket më pak si një përparim dhe më shumë si një armëpushim i zgjatur i përkohshëm. Megjithatë, investitorët ndshta janë duke i nënvlerësuar rreziqet e kalimit të dukshëm të Tramp nga presioni ekonomik në atë ushtarak.

Disa orë para takimit me presidentin Si, Trampi gjoja ka urdhëruar Pentagonin të vazhdojë me testimet bërthamore. Megjithëse ky vendim mund të interpretohet si një përgjigje ndaj testimit të raketës bërthamore të presidentit rus Vladimir Putin në Arktik më 28 tetor, paralajmërimi i Trampit u zgjerua edhe përtej Moskës.

Fjalët e tij ishin të tmerrshme: “Kushdo që mendon të na testojë me armë bërthamore do të zbulojë se çfarë do të thotë në të vërtetë vendosmëria amerikane - nga Moska në të gjitha kontinentet, askush nuk është i përjashtuar.”

Ky ndryshim nuk duhet të jetë surprizë për vëzhguesit apo investitorët, sado shqetësues që mund të jetë. Kina po zgjeron arsenalin e saj bërthamor, pjesërisht përmes bashkëpunimit të saj “të pakufizuar” me Rusinë, por Shtetet e Bashkuara ende ruajnë një epërsi të qartë në aftësitë bërthamore - një avantazh që Trampit mund të përpiqet ta shfrytëzojë për të forcuar aleancat dhe për të ushtruar presion mbi rivalët.

Dy paralajmërime të fundit e përforcojnë këtë interpretim: ringjallja e marrëveshjes AUKUS me Australinë dhe premtimi për të dërguar një nëndetëse bërthamore në Korenë e Jugut, të dyja të bëra pak para takimit Tramp-Si në Busan.

Në përgjithësi, samiti shmangu rezultatet më të këqija -nuk ka konflikt të drejtpërdrejtë rreth Tajvanit, nuk ka kërcënime të reja për ndalime për transfer të teknologjisë për çipat e përparuar, asnjë kufizim të ri mbi REE-në - por prapëseprapë zbuloi dobësinë e SHBA-së ndaj përdorimit të presionit ekonomik mbi Kinën.

Përfitimet amerikane janë minimale - eksport i sojës dhe lehtësimi i pjesshëm i kufizimeve për REE - dhe vijnë me çmimin e ekspozimit të varësisë së saj ekonomike nga Kina. ls/

(Azija tajms - Alisha Garsija Herero)