0_MIA Investigon.PortalE përzgjedhur

Si Kovid-19 ndryshoi mënyrën se si punojnë shkencëtarët nëpër botë

Duke përdorur mims (meme) dhe terminologjinë ushtarake, administrata e Trampit dhe kolegët e tij  nga Kina nisën për të hetuar koronavirusin për imperativin kombëtar, duke shkaktuar bisedime për një garë me armë bioteknologjike.

5 prill 2020

Njujork Tajms – Nju-Jork

Duke përdorur mims (meme) dhe terminologjinë ushtarake, administrata e Trampit dhe kolegët e tij  nga Kina nisën për të hetuar koronavirusin për imperativin kombëtar, duke shkaktuar bisedime për një garë me armë bioteknologjike.

Shkencëtarët botërorë kryesisht janë përgjigjur duke rrotulluar sytë në mënyrë kolektive.

“Absolutisht qesharake,” tha Xhonatan Heni, një studiues që punon për një vaksinë kundër koronavirusit në Universitetin e Kembrixhit.

“Gjërat nuk ndodhin në këtë mënyrë,” tha Adrian Hil, nga Instituti Xhener në Universitetin e Oksfordit, një nga qendrat më të mëdha të kërkimit të vaksinave në institucionet akademike.

Ndërsa liderët politikë mbyllin kufijtë e tyre, shkencëtarët kanë hequr kufijtë e tyre dhe kanë krijuar bashkëpunim global si kurrë më parë në histori. Asnjëherë më parë, thonë  studiuesit, nuk ka kaq shumë ekspertë nga kaq shumë vende të përqendruara në bashkëpunimin e njëkohshëm në të njëjtën temë dhe me një urgjencë të tillë. Pothuajse të gjitha studimet e tjera kanë ngecur.

Emrat e zakonshëm si meritë akademike janë lënë mënjanë. Depot online lejojnë që studimet të jenë në dispozicion përpara se ato të publikohen në revista profesionale. Studiuesit kanë identifikuar dhe publikuar qindra sekuenca të gjenomeve virale. Më shumë se 200 prova klinike janë botuar dhe janë bashkuar spitale dhe laboratorë në të gjithë botën.

“Unë kurrë nuk dëgjoj shkencëtarë, shkencëtarë të vërtetë, shkencëtarë të cilësisë flasin në nivelin kombëtar,” tha Dr. Françesko Perone, i cili po zhvillon një provë klinike në një spital në Itali.

Kohët e fundit, për shembull, shkencëtarët e Universitetit Pitsburg zbuluan se nuselalat e ekspozuar ndaj kovid 19 kanë një temperaturë të lartë – një përparim i mundshëm në testimin e vaksinave mbi kafshët. Në rrethana normale, ata do të fillojnë të punojnë me një artikull në një revistë akademike.

“Por a e dini çfarë?” Do të kemi shumë kohë për të botuar artikuj”,tha Paul Dupreks, një virolog që po kryen studime mbi vaksinën në Universitetin e Pitsburgut. Për dy orë, tha ai, ai ndau ekzaminimet me shkencëtarët në të gjithë botën duke përdorur një  video konferencë me Organizatën Botërore të Shëndetësisë. “Kjo është diçka shumë e mirë, apo jo?” Ju lini mënjanë gjërat e këqija për mungesën e një bote më të mirë dhe keni mundësinë për të qenë pjesë e një ndërmarrje globale.

Për Trampin, Dr. Dupreks dhe shkencëtarë të tjerë amerikanë janë shpresa më e madhe për gjetjen e një vaksine.

“Amerika do ta bëjë atë”, tha presidenti Tramp.

Por përpjekja për të shkruar “prodhuar në SHBA” në kërkimet shkencore është e ndërlikuar.

Laboratori i Dr. Dupreks në Pitsburg bashkëpunon me Institutin Paster në Paris dhe kompaninë austriake të drogës Temis Biosajns.

Konsorciumi mori fonde nga Koalicioni për gatishmëri epidemike,  një organizatë nga Norvegjia e financuar nga fondacioni Bill dhe Melinda Gejts dhe disa qeveri janë në bisedime me Institutin Serum në Indi, një nga prodhuesit më të mëdhenj të vaksinave në botë.

Studiuesit e vaksinave në Oksford kohët e fundit përdorën rezultatet e testeve të kafshëve të ndara nga Instituti Kombëtar i Shëndetit, Laboratori Roki Mountain në Montanë.

Më vete, Instituti Francez i Shëndetit Publik po sponsorizon provat klinike të katër ilaçeve që mund të ndihmojnë në trajtimin e Covid-19. Hetimet po vazhdojnë në Francë, me planet që do të zgjerohen së shpejti në vendet e tjera.

Në Spitalin e Përgjithshëm të Masaçusets, një ekip mjekësh të Harvardit testuan efektin e thithjes së oksidit nitrik tek një pacient i infektuar me koronavirus. Studiuesit po bashkëpunojnë me Spitalin Ksing në Kinë dhe disa spitale në veri të Italisë. Mjekët në ato qendra kanë vite që punojnë së bashku.

Por koronavirusi bashkoi komunitetin shkencor në një mënyrë që asnjë fenomen tjetër ose mrekulli mjekësore nuk kishte bërë më parë. Kjo pasqyron shtrirjen e pandemisë dhe faktin se për shumë studiues pikat e nxehta nuk janë një fshat në zhvillim, por vendlindja e tyre.

“Kjo është lojë nga shtëpi,” tha profesor Hill, nga Oksfordi. Ai ka punuar në vaksinat për Ebolën, malarjen dhe tuberkulozin, sëmundjet më të zakonshme në Afrikë. “Por Kovid po ndodh pikërisht këtu”.

Disa shkencëtarë thonë se krahasimi më i afërt me këtë moment është epidemia e SIDA-s në vitet 1990, kur shkencëtarët dhe mjekët ndërtuan armë për të luftuar sëmundjen. Por teknologjia e sotme dhe ritmi i shkëmbimit të informacionit nuk ishin të mundshme tre dekada më parë.

Në praktikë, shkencëtarët mjekësorë sot nuk kanë zgjidhje tjetër përveç studimit të koronavirusit nëse dëshirojnë të punojnë. Shumica e hulumtimeve laboratorike kanë mbetur për të pritur për shkak të rekomandimeve për ruajtjen e distancës fizike (sociale), karantinës dhe punës nga shtëpia.

Pandemia gjithashtu po shkatërron sekretin e hulumtimit mjekësor akademik, tha Dr. Rajan Karoll, një profesor i mjekësisë në Harvard i cili është i përfshirë në studimin e koronavirusit. Hulumtimi i madh ekskluziv mund të çojë në grante, promovime dhe mandate, kështu që shkencëtarët shpesh punojnë në fshehtësi, duke ruajtur të dhëna nga konkurrentët e mundshëm, tha ai.

“Mundësia për të punuar së bashku, duke lënë anash përparimin tuaj akademik personal, po shfaqet tani, sepse ka të bëjë me mbijetesën,” tha ai.

Një masë e vogël e përgjegjësisë mund të gjendet në serverët e Mederikiv dhe Bioeriksiv, dy arkiva në internet që publikojnë kërkime akademike para se të kontrollohen dhe publikohen në gazeta. Arkivat janë vërshuar me kërkime mbi koronavirusin nga e gjithë bota. Megjithë tonin nacionalist të vendosur nga Presidenti Kinez Si Xhiping, studiuesit kinezë kanë dhënë kontribute të konsiderueshme në hulumtimin e koronavirusit të disponueshëm në arkiva.

Megjithëse autoritetet kineze janë përpjekur të fshehin paraqitjen e koronavirusit dhe e kanë përdorur atë për qëllime propagandistike që nga ajo kohë, shkencëtarët kinezë kanë kontribuar në shumë mënyra për kërkimet lidhur me koronavirusin. Laboratorët në Kinë në janar lëshuan gjenomën fillestare virale, një konstatim që hodhi bazat e hulumtimit të koronavirusit. Dhe disa nga hulumtimet klinike më premtuese të ditës së sotme kanë origjinën e hershme kineze mbi sëmundjen.

Disa pjesë të botës janë të kursyera. Vitin e kaluar, Xhamal Ahmadzade, një epidemiolog në Universitetin Urmia në Iran, paralajmëroi se botës do t’i duhet një sistem paralajmërimi i shpejtë për MERS, një lloj tjetër i koronavirusit. Asnjë vend nuk ka qëndruar imun ndaj rrezikut, shkroi ai. Në një e-mail javën e kaluar kur Irani merrej me një nga shpërthimet më të këqija të koronavirusit, ai shkroi se për të luftuar virusin, duhet të ndajmë informacione nga laboratorët në të gjithë botën dhe më gjerë.

Edhe shkencëtarët që punojnë në fusha jashtë sëmundjeve infektive janë përfshirë në kërkime. Dr Perone, i cili është përgjegjës për hulumtime klinike në Itali mbi ilaçet imunosupresive, është një specialist i kancerit. Ai është i përfshirë në përvojën e tij me kërkime klinike në Institutin Kombëtar të Kancerit në Napoli.

Doktor Perone tha që pandemia e koronavirusit mund ta bëjë shkencën mjekësore më të lëvizshme pas krizës. Dhjetë ditë pasi studiuesit filluan hulumtimin e tyre, procesi zakonisht i mundimshëm i miratimit të qeverisë ishte i përfunduar dhe mjekët filluan të përfshijnë pacientë, tha ai. “Ky duhet të jetë një mësim për të ardhmen.”

Ndërsa Tramp mbrojti fuqinë e farmacisë amerikane dhe kompanitë e mëdha të ilaçeve si Fizer dhe Xhonson dhe Xhonson thanë se po ndihmonin studimin për vaksinën e koronavirusit, kompanitë më të mëdha të ilaçeve po përqendrohen në ilaçet që ata mund të shesin vit pas viti në vendet e zhvilluara, jo gjatë krizave afatshkurtra në botën në zhvillim. Hulumtimi për vaksinat konsiderohet jo mjaftueshëm fitimprurëse.

Kur Ebola tërhoqi vëmendjen e botës në vitin 2014, për shembull, gjigantët e drogës që kërkojnë vaksina humbën pjesën më të madhe të investimeve të tyre. Vaksina e parë, e bërë fillimisht nga një laborator qeveritar kanadez dhe tani është shitur nga Merk, u miratua për shitje vitin e kaluar, shumë kohë pasi u zhduk epidemia.

“Sigurisht që ka konkurrencë. Kjo është gjendja njerëzore “, tha Dr. Jazdan Jazdanpanah, drejtor i Klinikës së Sëmundjeve Infektive në Inserm, Francë. “Gjëja e rëndësishme është të gjesh një zgjidhje për të gjithë. Mënyra se si do ta arrijmë atë është përmes bashkëpunimit. ” mp/

 

Таг
Back to top button
Close
Close