Shkup, 13 gusht 2026

13 gushti i vitit 2001 është një nga ato ditë.

Jo vetëm sepse u nënshkrua një marrëveshje. Por sepse mijëra familje patën mundësi, edhe një herë, të mendojnë për të nesërmen.

Para se të flasim për historinë, do të doja që për një çast të mendojmë për një fëmijë të lindur në gusht të vitit 2001.

Sot, ai ose ajo është 25 vjeç.

Nuk i kujton ditët kur frika ishte më e fuqishme se shpresa. Nuk i kujton bisedimet e gjata që formësuan fatin e vendit. Nuk e kujton pasigurinë me të cilën ky vend zgjohej çdo mëngjes.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron kuptimi më i madh i zgjedhjes që Maqedonia e Veriut bëri 25 vjet më parë.

Sepse fitorja më e madhe e çdo paqeje nuk është që ajo të mbetet e shkruar në dokumente.

Fitorja më e madhe është kur fëmijët nuk kanë nevojë të kujtojnë pse ajo paqe ishte e nevojshme.

Ka marrëveshje që përfundojnë në arkiva.

Dhe ka marrëveshje që vazhdojnë të jetojnë në jetën e njerëzve.

Marrëveshja Kornizë e Ohrit i përket llojit të dytë.

Jo sepse ishte e përsosur. Jo sepse i zgjidhi të gjitha problemet. Jo sepse të gjithë e kuptuan në të njëjtën mënyrë.

Por sepse, në një nga momentet më të vështira, ajo i dha vendit dhe popujve tanë mundësinë të zgjedhin sërish të ardhmen e tyre.

Që në fillim të Marrëveshjes gjendet një fjali që edhe sot e ruan të njëjtën fuqi:

„Përdorimi i dhunës për arritjen e qëllimeve politike hidhet poshtë plotësisht dhe pakusht. Vetëm zgjidhjet politike paqësore mund të sigurojnë një të ardhme të qëndrueshme dhe demokratike.“

Në këto fjalë nuk ka vetëm një qëndrim politik.

Ka një vendim civilizues.

Se asnjë fitore nuk ka vlerë nëse çmimi i saj është jeta e njeriut.

Se dialogu, sado i vështirë të jetë, gjithmonë vlen më shumë se heshtja që sjellin armët.

Dhe se e ardhmja gjithmonë vlen më shumë se ndarja.

Prandaj, sot nuk i kthehemi të kaluarës për të rihapur ndarjet e vjetra.

I kthehemi asaj për të kuptuar se çfarë na mbajti së bashku.

Historia e Maqedonisë së Veriut nuk është vetëm një varg datash.

Ajo është një varg zgjedhjesh.

Në Krushevë zgjodhëm lirinë si ideal.

Në ASNOM, ky ideal u bë themeli i shtetit modern të Maqedonisë.

Në vitin 1991, qytetarët morën përgjegjësinë për shtetin e tyre të pavarur.

Dhe në vitin 2001, kjo përgjegjësi u përball me një nga sprovat e saj më të vështira.

Këto nuk janë histori të ndara.

Ato janë një storje e vetme.

Storja e një vendi që, sa herë që historia e ka vendosur përballë një zgjedhjeje të vështirë, ka zgjedhur të ardhmen.

Por historia nuk bëhet vetëm nga burrështetasit.

Ajo bëhet edhe nga njerëzit, emrat e të cilëve nuk do të shkruhen kurrë në tekstet shkollore.

Nga nëna që priti djalin e saj të kthehej në shtëpi.

Nga mësuesi që rihapi klasën sapo armët pushuan së qëlluari.

Nga mjeku që shpëtoi jetë pa pyetur se kë po trajtonte.

Sepse paqja nuk krijohet vetëm nga ata që negociojnë.

Paqja krijohet edhe nga ata që të nesërmen vendosin të jetojnë sërish së bashku.

Të nderuar të ftuar,

Shpesh themi se e ardhmja e vendit tonë është në Evropë.

Por Evropa nuk është vetëm një vend drejt të cilit po udhëtojmë.

Evropa është një mënyrë jetese.

Një mënyrë jetese në të cilën respektohen qytetarët.

Në të cilën mbrohet drejtësia.

Në të cilën dinjiteti nuk varet nga emri që mbani, gjuha që flisni apo vendi ku keni lindur.

Evropa nuk do të vijë në Maqedoninë e Veriut vetëm përmes një nënshkrimi.

Ajo do të vijë përmes mënyrës se si sillemi me njëri-tjetrin.

Shtetet nuk dështojnë sepse njerëzit flasin gjuhë të ndryshme.

Shtetet dështojnë kur njerëzit pushojnë së besuari tek njëri-tjetri.

Dhe kur ndërtohet besimi, gjuhët e ndryshme nuk janë më kufij.

Ato bëhen ura.

Të dashur miq,

Në fund, çdo brez përballet me një pyetje të rëndësishme.

Jo vetëm se çfarë ka trashëguar.

Por se çfarë do të lërë pas.

Brezi i Ilindenit na la idealin e lirisë.

Brezi i ASNOM-it na la shtetësinë.

Brezi i pavarësisë na besoi një shtet sovran.

Brezi i vitit 2001 na la paqen.

Dhe çfarë do t’u lëmë atyre që vijnë pas nesh?

Kjo është e vetmja pyetje që me të vërtetë meriton përgjigje.

Detyra jonë sot nuk është ta krijojmë përsëri shtetin.

Nuk është ta zgjedhim përsëri paqen në të njëjtën mënyrë.

Detyra jonë kërkon jo më pak guxim.

Kërkon një lloj tjetër guximi.

Guximin për të ndërtuar besim.

Në institucionet.

Në drejtësi.

Në fjalën që japim.

Dhe mbi të gjitha, tek njëri-tjetri.

Sepse besimi nuk mund të votohet.

Nuk mund të nënshkruhet.

Nuk mund të urdhërohet.

Besimi duhet të fitohet.

Me durim.

Me punë.

Me përgjegjësi.

Ndonjëherë, madje, edhe përmes brezave.

Kur të përfundojë kjo ceremoni, secili prej nesh do të kthehet në jetën e vet.

Dikush në zyrë.

Dikush në klasë.

Dikush në spital.

Dikush në fabrikë.

Dikush në shtëpinë e tij.

Dhe pikërisht aty fillon sprova e vërtetë.

Sepse vendet nuk ndërtohen vetëm në sallat ku merren vendimet.

Ato ndërtohen në klasa.

Në sallat e gjyqeve.

Në spitale.

Në shtëpi.

Në mënyrën se si u flasim atyre që flasin dhe mendojnë ndryshe.

Në mënyrën se si e ndihmojmë fqinjin tonë.

Në mënyrën se si i rrisim fëmijët tanë.

Aty ndërtohet vendi ynë çdo ditë.

Në fillim ju kërkova të mendoni për një fëmijë të lindur në gusht të vitit 2001.

Sot, ai fëmijë është një i ri.

Nesër, ai ose ajo do të jetë prind.

Një ditë, fëmijët e tyre do të pyesin:

„Çfarë ndodhi atëherë?“

Sinqerisht shpresoj që të mos dëgjojnë vetëm historinë e një marrëveshjeje.

Shpresoj të dëgjojnë storjen e njerëzve që, kur ishte më së vështiri, nuk lejuan që frika të ishte më e fortë se arsyeja.

Historinë e një vendi që kishte më shumë se një rrugë përpara.

Dhe zgjodhi atë që çonte drejt së ardhmes.

Por tregimi nuk përfundon këtu.

Ai vazhdon me ne.

Me çdo vendim që marrim.

Me çdo fjalë që themi.

Me çdo veprim që ndërmarrim.

Brezat e ardhshëm nuk do të na kujtojnë vetëm për fjalimet që mbajtëm.

Ata do të na kujtojnë për vendin që lamë pas.

Nëse kishte drejtësi.

Nëse kishte dinjitet.

Nëse kishte besim.

Nëse çdo fëmijë, pavarësisht nga emri, gjuha apo pjesa e Maqedonisë së Veriut në të cilën ka lindur, mund të ndjente se ky vend është shtëpia e tij.

Nëse ia dalim ta arrijmë këtë, atëherë do ta dimë se e kemi kuptuar domethënien e vërtetë të 13 gushtit.

Jo vetëm si ditën kur u nënshkrua një marrëveshje.

Por si ditën kur atdheu ynë tregoi edhe një herë se, kur historia e vendos përballë një zgjedhjeje të vështirë, ai di të zgjedhë të ardhmen.

Paraardhësit tanë na lanë idealin e lirisë.

Na lanë shtetin.

Na besuan pavarësinë.

Na lanë paqen.

Një ditë, një brez i ri do të flasë për ne, ashtu siç flasim ne sot për ata që erdhën para nesh.

Le të mund të thonë se e ruajtëm shtetin.

Por, edhe më shumë, le të mund të thonë se e bëmë një vend më të mirë për të jetuar.

Para 25 vitesh, zgjodhëm paqen.

Sot, brezi ynë duhet të zgjedhë të ardhmen.

Hapi i ardhshëm nuk është vetëm ta ruajmë paqen si kujtim.

Hapi i ardhshëm është ta shndërrojmë paqen në besim, besimin në institucione funksionale dhe institucionet në mundësi për të rinjtë.

Sepse 25 vitet e ardhshme nuk do të maten vetëm me atë që kemi ruajtur.

Ato do të maten me atë që kemi ndërtuar.

Këtë përkushtim e quajmë:

25 e më tej.

Për rininë. Me rininë. Së bashku drejt së ardhmes.

Dhe pikërisht për këtë…

Të mos presim të ardhmen.

Ta meritojmë atë.

Së bashku.

Faleminderit.

MMNB

__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

MIA këto tekste i publikon në formën integrale dhe origjinale dhe nuk mban përgjegjësi për përmbajtjen e tyre dhe as për mangësitë eventuale drejtshkrimore apo gabimet e shtypit.

Foto: MMNB